مقاله: اسلام شناسی-اثر حرام خواری والدین بر فرزند

مقاله: اسلام شناسی-اثر حرام خواری والدین بر فرزند :

پرسش:

اگر كسي غذاي حرام بخورد فرزندش بد ميشود، پدر و مادر غذاي حرام خورده اند ، تقصير فرزند چيست ؟

پاسخ:

با عرض سلام.
اگر والدین، تمام حرامهای دنیا را هم بخورند، فرزندشان بد نمی شود. چون ذات غذا که بد نیست تا اثر بد روی کسی بگذارد. حتّی اگر به فرزند نابالغ ـ که حلال و حرام را نمی داند ـ غذای حرام بخورانند، باز هم روی او تأثیر گمراه کننده نخواهد داشت.
◄ غذایی را تصوّر بفرمایید که مال شخص الف است. شخص ب و شخص الف با هم رفیق هستند. شخص الف به شخص ب می گوید برو یک غذایی بدزد، بیاور باهم بخوریم. شخص ب می رود و ندانسته همان غذای شخص الف را می دزد. شخص الف هم نمی داند که آن غذا در اصل مال خودش است؛ لذا به قصد اینکه مال دزدی می خورد، مال خودش را می خورد. در این حالت، همان اثر منفی که این غذا روی شخص ب می گذارد، همان اثر را هم روی شخص الف می گذارد. چون الاعمال بالنّیّات. ذات آن غذا، با دزدیده شدن عوض نمی شود، بلکه نیبّت آنکه آن غذا را می خورد، نیّت تخریب کننده ی روح است.
◄ مثالی دیگر:
اگر کسی یک نوشیدنی را به خیال اینکه شراب مسکر است بخورد ولی بعداً معلوم شود که شراب نبوده؛ در این حالت، ان نوشیدنی ذاتاً غیر حرام، حقیقتاً اثر تخریب کننده شراب را در روح او خواهد گذاشت. چون او حقیقتاً به قصد شراب آن را خورده است. بلی چنین کسی مست نمی شود ولی روحش تخریب می شود. چون روحش به قصد نافرمانی خدا آن را خورده است. امّا اگر کسی می خواسته نوشابه بخورد ولی اشتباهاً شراب خورده است، چنین کسی در ظاهر مست می شود ولی روحش پلید نمی بیند. چون قصد نافرمانی نداشته است.
به فرزند هم اگر غذای حرام خورانده اند، چه وقتی که جنین بوده و چه وقتی که شیر خوار بوده و چه بعد از آن، تا معنی حلال و حرام را نمی داند، اثر تخریبی بر روحش ندارد. امّا بعد از بالغ شدن و دانستن معنی حلال و حرام، دو حالت دارد؛ یا نمی داند که به او مال حرام خورانده اند، که در این صورت ضرری برایش ندارد؛ یا می داند که در کودکی به او غذای حرام خورانده اند، که در این صورت مکلّف است به مقداری که غذای حرام به او خورانده اند، ردّ مظالم بدهد؛ یعنی آن مقدار غذا یا پول آن را به صاحبان حقیقی مال بپردازد و اگر صاحبان حقیقی اش را نمی شناسد با اجازه ی مرجع تقلید از طرف آنها صدقه می دهد. مثل این است که کسی ندانسته غذای یکی دیگر را خورده است، و بعداً فهمیده که اشتباهی غذای فرد دیگری را خورده است. این را که نمی گویند حرامخواری. چنین کسی بعد از آنکه فهمید غذای کسی دیگری را اشتباهی خورده است تکلیف دارد که معادل آن غذا یا پول آن را به صاحبش بپردازد. امّا اگر عمداً نپرداخت، آنگاه همان غذای اشتباهی می شود غذای حرام.
خلاصه آنکه، حلال و حرام، دائر مدار علم و نیّت است.
◄ بحث قرآنی:
خداوند متعال می فرماید: « مَنِ اهْتَدى‏ فَإِنَّما يَهْتَدي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى‏ وَ ما كُنَّا مُعَذِّبينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً ــــ هر كس هدايت شود، براى خود هدايت يافته؛ و آن كس كه گمراه گردد، به زيان خود گمراه شده است؛ و هيچ كس بار گناه ديگرى را به دوش نمى‏كشد؛ و ما هرگز عذاب نخواهيم كرد، مگر آنكه پيامبرى مبعوث كرده باشيم.» (الإسراء:۱۵)
و فرمود: « وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى‏ وَ إِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلى‏ حِمْلِها لا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْ‏ءٌ وَ لَوْ كانَ ذا قُرْبى‏ إِنَّما تُنْذِرُ الَّذينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ مَنْ تَزَكَّى فَإِنَّما يَتَزَكَّى لِنَفْسِهِ وَ إِلَى اللَّهِ الْمَصيرُ ــــ هيچ گنهكارى بار گناه ديگرى را بر دوش نمى‏كشد؛ و اگر شخصی سنگين‏بارى ديگرى را براى حمل گناه خود بخواند ( قبول کند که گناه دیگری به گردن او باشد) ، چيزى از آن را بر دوش نخواهد گرفت، هر چند از نزديكان او باشد. تو فقط كسانى را بيم‏مى‏دهى كه از پروردگار خود در پنهانى مى‏ترسند و نماز را برپا مى‏دارند؛ و هر كس پاكى(و تقوا) پيشه كند، نتيجه آن به خودش بازمى‏گردد؛ و بازگشت(همگان) به سوى خداست» (فاطر:۱۸)
طبق این آیات معنی ندارد که فرزندان بار گناهان والدین و اجداد خود را بر دوش کشند. لذا هر حدیثی که برخلاف این قاعده ی قرآنی باشد، باید حمل بر معنای دیگری شود؛ معنایی که قرآن کریم آن را تأیید نماید؛ در غیر این صورت آن حدیث به خاطر احتمال جعلی بودنش، کنار گذاشته می شود.
◄ ـ در برخی احادیث آمده که فرزند به خاطر ظلم والدین مجازات می شود. مثلاً والدین حرامخواری کرده اند و فرزند به جرم حرامخواری آنها، گرفتار مجازات الهی می شود.
مقصود حدیث آن است که اگر کسی ظلمی بکند، یا خودش گرفتار مشابه آن ظلم می شود، یا از بین فرزندان و نسل او، هر کدام که پیرو راه او باشند و بر کردار او راضی باشند، حدّ اقلّ یکی گرفتار مشابه همان ظلم می شود. چرا که راضی به عمل یک شخص، مثل خود آن شخص است؛ مثلاً اگر کسی دزدی نمود و دیگری در دلش کار او را تأیید نمود، گناه آن دزدی را بر وی نیز می نویسند. کما اینکه اگر کسی در راه خدا جهاد نمود، و دیگری هم آرزو نمود که ای کاش من هم همراه او جهاد می نمودم، ثواب جهاد برای او نیز نوشته می شود. در خطبه ی ۱۲ نهج البلاغه آمده: « وَ قَدْ قَالَ لَهُ بَعْضُ أَصْحَابِهِ وَدِدْتُ أَنَّ أَخِي فُلَاناً كَانَ شَاهِدَنَا لِيَرَى مَا نَصَرَكَ اللَّهُ بِهِ عَلَى أَعْدَائِكَ فَقَالَ لَهُ ع أَ هَوَى أَخِيكَ مَعَنَا فَقَالَ نَعَمْ قَالَ فَقَدْ شَهِدَنَا وَ لَقَدْ شَهِدَنَا فِي عَسْكَرِنَا هَذَا أَقْوَامٌ فِي أَصْلَابِ الرِّجَالِ وَ أَرْحَامِ النِّسَاءِ سَيَرْعَفُ بِهِمُ الزَّمَانُ وَ يَقْوَى بِهِمُ الْإِيمَان‏ ـــــ (چون خدا علی(ع) را در نبرد جمل پيروز ساخت) يكى از ياران وى گفت: دوست داشتم برادرم فلان، اينجا بود تا ببيند خدا چگونه تو را بر دشمنانت نصرت بخشيد. امام عليه السّلام پرسيد: آيا فكر و دل برادرت با ما بود؟. گفت: آرى. امام عليه السّلام فرمودند: پس او هم در اين جنگ با ما بود، بلكه با ما در اين نبرد شريكند آنهايى كه حضور ندارند، و در صلب پدران و رحم مادران مى‏باشند، ولى با ما هم عقيده و آرمانند، به زودى متوّلد مى‏شوند، و دين و ايمان به وسيله آنان تقويت مى‏گردد.»
این معنا مؤیّدات قرآنی نیز دارد.
خداوند متعال می فرماید: « ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ ما ثُقِفُوا إِلاَّ بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَ حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الْمَسْكَنَةُ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كانُوا يَكْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ يَقْتُلُونَ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذلِكَ بِما عَصَوْا وَ كانُوا يَعْتَدُونَ ــــ هر جا يافت شوند، مهر ذلت بر آنان خورده است؛ مگر با ارتباط به خدا، (و تجديد نظر در روش ناپسند خود،) و(يا) با ارتباط به مردم(و وابستگى به اين و آن)؛ و به خشم خدا، گرفتار شده‏اند؛ و مهر بيچارگى بر آنها زده شده؛ چرا كه آنها به آيات خدا، كفر مى‏ورزند و پيامبران را بناحق مى‏كشند. اينها بخاطر آن است كه گناه كردند؛ و(به حقوق ديگران،) تجاوز مى‏نمودند. » (آل‏عمران:۱۱۲)
این آیه در مورد یهودیان مدینه است در زمان رسول الله(ص). امّا شکّ نیست که آن یهودیان، کسی از انبیاء را نکشته اند. پس چرا خدا آنها را به خاطر قتل انبیاء، مستوجب ذلّت و خشم خدا دانست؟! در احادیث اهل بیت(ع) آمده که آنها خودشان شخصاً پیغمبری را نکشته اند؛ امّا پدران آنها دهها پیغمبر را کشتند؛ و اینها نیز بر کار پدران خود افتخار می کنند و کار آنها را تأیید می نمایند. لذا اینها نیز در گناه آنها شریکند و عین همان گناه بر اینها نیز نوشته می شود؛ و خداوند متعال، انتقام آن پدران را از اینها نیز می گیرد.
پس چنین نیست که هر فرزندی تاوان گناهان گذشتگان خود را بدهد؛ بلکه آن فرزندانی به عذاب گناهان اجدادشان گرفتار می شوند، که گناه آنها را تأیید نمایند. امیرمؤمنان(ع) فرمودند: « الرَّاضِي بِفِعْلِ قَوْمٍ كَالدَّاخِلِ فِيهِ مَعَهُمْ وَ عَلَى كُلِّ دَاخِلٍ فِي بَاطِلٍ إِثْمَانِ إِثْمُ الْعَمَلِ بِهِ وَ إِثْمُ الرِّضَى بِه‏ ــــــ آن كس كه از كار مردمى خشنود باشد، چونان كسى است كه همراه آنان بوده و هر كس كه به باطلى روى آورد، دو گناه بر عهده او باشد، گناه كردار باطل، و گناه خشنودى به كار باطل.» (نهج البلاغة، حکمت:۱۴۸) و فرمودند: « إِيَّاكَ وَ مُصَاحَبَةَ أَهْلِ الْفُسُوقِ فَإِنَّ الرَّاضِي بِفِعْلِ قَوْمٍ كَالدَّاخِلِ مَعَهُم‏ ـــــ بپرهيز از مصاحبت اهل فسق و فجورها ، پس همانا راضى به كردار قومى، به منزله ی كسى است كه داخل در آن قوم باشد.» (تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ص۳۳۲)
آنکه عمل زشت را انجام می دهد، دو گناه دارد؛ گناه خود عمل و گناه رضایت به آن عمل. امّا آنکه از کار او راضی است، یک گناه دارد؛ که همان رضا به عمل است. کما اینکه صاحب عمل نیک، دو ثواب داردّ؛ و راضی به آن عمل، یک ثواب.
بر این اساس، اگر فرزندی بعد از بزرگ شدن دانست که والدینش به او غذای حرام داده اند ـ چه در مرحله ی جنینی و چه بعد از آن ـ و بر عمل آنها راضی شد، مثل این است که خودش با اختیار خودش غذای حرام خورده است. همچنین اگر دانست و بی تفاوت بود، این هم نوعی تأیید کار والدین است و باز آثار منفی حرامخواری را در پی خواهد داشت؛ البته در مرتبه ای ضعیفتر. امّا اگر بعد از دانستن، از کار والدین خود ابراز بیزاری کرد و طبق ضوابط شرعی، مال حرامی را که به او خورانده اند به صاحبانش برگرداند یا در صورت مجهول بودن صاحب مال، از طرف آنها و به اجازه ی مرجع تقلیدش صدقه داد، آن مال حرام اثری منفی بر او نخواهد داشت.

آمار این صفحه: بازدید امروز:۱ بازدید کل: ۴۹

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *