(93/100120448)-   

پرسش:آقا تکميل شدن ولايت اهل بيت(ع) در ما محبين آنها به چيست؟ چه بايد کرد؟ در سفري که به عتبات داشتم و مرقد مطهر امامان عسگريين و امام جواد(ع) و امام کاظم(ع) را زيارت کردم(الحمد لله) اما احساسي در درونم هشدارم مي داد که بسيار کم معرفت به اين امامان معصوم(ع) هستم. چرا که زياد تفاوتي با حرم مثلاً شاه عبدالعظيم الحسني برام نداشت، چرا ... درمانم چيست؟

پاسخ:

1ـ محبّت تابع معرفت است ؛ لذا محبّت حقیقی ـ نه ظاهری ـ هر کسی به اهل بیت (ع) به مقدار معرفت اوست به کمالات حقیقی آن بزرگواران. پس برای افزایش محبّت باید کسب معرفت نمود.

2ـ معرفت به اوج مقام امام معصوم (ع) به این آسانی به دست نمی آید ؛ بلکه کثیری از مردم حتّی مقام اصحاب بزرگواری چون حضرت عبدالعظیم حسنی را نیز ادراک نکرده اند. جناب عبدالعظیم حقیقتاً مظهر اسم العظیم و بند به عظمت کبریایی بود. لذا در شأن او از زبان معصوم (ع) وارد شده که هر که او را زیارت کند چنان است که قبر شریف سالار شهیدان امام حسین (ع) را در کربلا زیارت نموده است. خورشید عظمت این بزرگوار در کنار نور قاهر امام معصوم است که فروغی ندارد و الّا خود او آفتابی در آسمان علم و ایمان بود ؛ سلام خدا بر او و بر سروران او باد.

3ـ مطلب دیگر آنکه معرفت مفهومی ، اگر چه نافع است ، ولی کافی در طریق محبّت عملی نیست. معرفت مفهومی وقتی کارساز خواهد بود که با عمل به مقتضای آن ، تبدیل به معرفت قلبی شود. اینجاست که معرفت تبدیل به محبّت و گرایش می شود. پس قدم نخست کسب معرفت است و قدم دوم عمل به مقتضای معرفت. برای مثال اگر یافتیم که امام معصوم (ع) عین الله الناظره است ، پس در مقام عمل باید دائماً خود را در محضر امام معصوم (ع) ببینیم و چنان رفتار کنیم که گویی آن بزرگواران ما را مشاهده می کنند. روشن است که اگر کسی چنین راهی را به نحو مستمرّ در پیش بگیرد چنان در طریق کمالات اوج می گیرد که گام بر بام عالم می نهد ؛ کما اینکه می دانیم و می دانید که افرادی چنین کردند و چنان شدند.

مطلب دیگر آنکه باید موانع محبّت را برداشت. پاکان جز در جای پاک منزل نمی گزینند ؛ پس قلب خود را باید از نجاساتی چون سگ و خوک و مردار گندیده و ... پاک نمود. غیبت در مقام قلب چون مردار گندیده است و خشم و غضب و تندخویی سگی است درنده و ناپاک و خوردن مال حرام و شبهه ناک و بالاخص مال ربوی ، قلب را تبدیل به قلب خوک می کند. به خدا پناه می بریم از آن روز که پرده ی تن خاکی می افتد و سیرتها هویدا می شوند ؛ و کثیری از خلائق در هیئت سگان و خوکان و چرندگان و خزندگان و ... محشور می شوند.

پس باید در احوال خود جستجو نمود و رذائل درونی خویش را یافت و قلب خود را لای روبی نمود. در این باره حقیر را ابیاتی است که جهت تلطیف بحث تقدیم حضور می شود.

بدان کآدم بود از جسم و از جان                       

مثال معنی و الفاظ قرآن                    

مثال دیگرش بطن است و معنا                       

مثال برزخ است و دار دنیا

همی دان آدمی را خود جهانی                         

که غیب و برزخی دارد نهانی

چو قرآن او هزاران بطن دارد                           

به ظاهر از درون معنی ببارد

جهان اصغر است انسان حبیبا                        

جهان ، انسان اکبر ، چشم بگشا

جهان چون صورت کتبی پذیرد                      

شود قرآن کزو هر علم خیزد

لذا قرآن و انسان و جهان را                          

یکی دان تا بیابی هر نهان را

نهان هر چه بینی خوان سمائش                     

زمین خوان ظاهرش را زیر طاقش

هر اعلی را بر اسفل تو سماء دان                    

سمائت روح و جسمت ارض می خوان

مثال جسم انسان دار دنیا                             

چه دنیا مزرعه است ای چشم بینا

بکارد در وجودش هر چه کارد                        

ز نیّت بذر کارش را بیارد

خودش زارع بود در صُقع ذاتش                      

دهد بَر ، کار او روز وفاتش

بود هم کار و هم کارنده ی خود                     

بود هم بذر و هم دارنده خود

از این رو گفته است آن شاه معنا                     

که دنیا مزرعه است از بهر عقبی

بدان ای دل عمل محصول دارد                     

کَند خس هر که بذر خس بکارد

بدن در آخرت زاید ز اعمال                           

چنین یابد تجسم بی شک افعال

تو گر کارت گل است ای دل گلی تو                 

تو گر گندم بکاری سنبلی تو

اگر خاری بکاری در درونت                           

در آخر خار گردد هم برونت

اگر تخم سگی در دل نهی تو                        

سگی گردی به دنیا کی شهی تو

که باشد سگ اگر پرده بر افتد                       

هر آن احمق که با مردم در افتد

دهانش را ز فحّاشی نبندد                             

نگوید خوش ، ز خوشحالی نخندد

که باشد سگ هر آن کو پاچه گیرد                 

گهی جنباندنش دم تا چه گیرد

سگان را باشد ای دل گونه هایی                    

بگیر عبرت از این درس نهایی

سگی بد خلق و بس فحّاش باشد                    

سگی مغتاب و بس کلّاش باشد

سگی جانیّ و او بس هار باشد                       

درون پر کینه ، بس بیمار باشد

اگر خواهی نگردد طینتت سگ                      

مکن تعقیب این مردم تو با تگ

رها کن فحش مردم را رها کن                     

گلستان کن وجودت را صفا کن

اگر غیبت کنی بی شک سگی تو                   

پی مردارخواری در تگی تو

اگر غیبت رها کردی عزیزی                        

حذر کن آبروی کس نریزی

رها کن غیظ و خشم بی شرف را                   

بکن قاضی تو عقل بی طرف را

غضب سگ باشد ای بیدار بینا                      

بکُش سگ را بکن خود را شکیبا

از آن پس با تو گویم سرّ دزدی                    

ز قبحش قی کنی هر آنچه خوردی

بود ابدان دزدان در تجسم                           

چو موش افتاده در انبار گندم

که فعل دزد باشد فعل موشان                        

حقیقت را دلا دیدی مپوشان

از آن پس با تو گویم از تکبّر                            

بگیر این معنی و رو در تفکر

تکبّر پیشگان نازدیده                                

حدیثش مور و صد فیل رمیده

هر آن کو خویش را او بیند اکبر                   

شود روز قیامت نمل اصغر

شود در زیر پای مردمان لِه                        

کسی کو مردمان را داند او کِه

نگه کن نهج آن برهان دینم                       

چنین گوید حبیب نازنینم

شنو ای دل تو این زیبا لطیفه                      

که بودی نطفه و گردی تو جیفه

عجب باشد از این ابناء آدم                         

میان گند و فخرش هر دمادم

رداء کبریا مخصوص حق دان                     

چو فرعون این رداء بر خود مپوشان

تو فرعونی اگر داری تکبّر                          

خدایی می کنی رو در تفکر

مشو غافل ز طول سجده جانا                     

تکبر را به سجده کن مداوا

بکُش شیطان نفست را به سجده                 

خدایی را رها کن باش بنده

دلا دیدی ، اگر کاری تو خاری                   

به دست آری به عقبی آنچه کاری

و گر کاری تو بذر نور ایمان                        

شود حاصل تو را خود نور عرفان

اگر کاری تو عرفان در دل خود                   

گلستان کرده ای آب و گِل خود

ببار اندر کویر دل ز دیده                           

بیفشان بذر اوصاف حمیده

بیفشان در وجودت بذر زاری                      

برآید از وجودت عشق باری

به دست آری تو محصول رضا را                

اگر کاری تو حبّ مرتضی را

تو حبّ مرتضی حبّ خدا دان                     

علی را نِی خدا بل خود هدی دان

علی باشد صراط حق تعالی                      

صلاة مؤمنین در یوم عقبی

صلاة مؤمنین معراجشان دان                    

علی را زین سبب معراج می خوان

اطاعت کن خدا را با وفایت                      

علی را شاد گردان با حیایت

بکار اندر دلت بذر حیا را                          

رها کن سمعه و عجب و ریا را

برو تحصیل اخلاص خدا کن                    

ریا را از وجودت رو جدا کن

ریا خود شرک باشد در درونت                   

مثال چرک باشد در درونت

عفونت کرده قلبت ای ریاکار                    

منافق گشته ای ، دل گشته بیمار

به کسب معرفت دل را صفا ده                  

به اخلاص عمل خود را شفا ده

تو ای بالغ شده اندر مساجد                     

که گشتی خود مبلغ در معابد

شنو با تو بگویم حرف دیگر                     

به حرف لغو مردم هیچ منگر

رها کن مصلحت بینی بی جا              

که صاحب خانه غایب نیست اینجا

برو با مردمان در هم بیامیز                    

مباش از بهرشان چاقوی نک تیز

رها کن بحثهای بی ثمر را                    

هدایت کی کنی تو گاو و خر را ؟!

جدل جانا بُود چون تیغ برّان                  

بنای وحدت از وی گشته ویران

بدان اهل مراء همچون سگانند               

که بر هم می پرند و می درانند

بیا خالی کن این دل را ز کینه                 

مصفّی کن ، مصفّی کن تو سینه

اگر قلبت شده بی کینه جانا                    

یقین تو گشته ای آیینه جانا

که اهل کینه صاحب دل نباشند               

چه آیینه که خود جز گِل نباشند

حذر کن از دروغ و بدعت ای دل                

مشو غافل ز حُسن خدمت ای دل

مبادا با خدا دشمن شوی تو                       

سوی کذب و سوی بدعت روی تو

بکن رسوا تو اهل بدعت دین                     

که در اینجا شده واجب تو را کین

تو دیدی زانی و آن زانیة را                        

کنون بنگر حساب آخرت را

دهد بر ، آن همه از دین خروجش                  

تراود چرک عافن از فروجش

فرو غلطد وجودش در تعفّن                         

بُود این باطن آن بی تدیّن

ولی بدتر ز زانی دان رباخوار                       

بُود در آخرت چون خوک و کفتار

گناه یک رباخوار ای برادر                         

چنین باشد شنو از آل حیدر

بخواهی گر بدانی او چه کاره است               

گناهش هفت اندر ده قواره است

تو گویی هفت در ده او زنا کرد                   

محارم را به فعلش مبتلا کرد

رباخور با خدا اندر ستیز است                      

خورد چوب خدا را هر که شد پست

در آخر ای عزیزان ، ای حبیبان                  

بگویم من کلامی از طبیبان

طبیبانی که اهل آسمانند                          

فراتر از زمین و از زمانند

بگفتند آدمی را چون خدا ساخت                 

خیال و عقل در ذاتش بپرداخت

نهاد اندر وجودش خشم و میلی                 

یکی رستم یکی مجنون و لیلی

اگر غفلت کند شاه وجودت                     

خیالت می شود ماه وجودت

اگر کردی به عقل خود عنایت                  

غضب ، خود می شود عین شجاعت

اگر کردی به یمن عقل همّت                   

شود شهوت تو را خود امّ عفت

اگر عاقل شدی بی شک حکیمی               

شجاعیّ و عظیمیّ و کریمی

اگر بردی تو عقلت را به اسیری                     

خیالت را بدادی تو امیری

در حکمت به رویت بسته گردد                  

به دست طبع ، روحت خسته گردد

خیالت می شود فرزند شیطان                   

وجودت می شود خود عین حیوان

ز شهوت می تراود بی حیایی                    

غضب چون دَد به فکر کبریایی

حذر کن ای بشر از کبریایی                     

نباشد کبریایی جز خدایی

اگر عقلت بُود شاه وجودت                       

ملائک فخرشان باشد سجودت

سرا پایت شود عین عدالت                       

تجلّی می کند بر تو خدایت

اگر خواهی وجودت ماه گردد                    

ضمیرت پاک و عقلت شاه گردد

بروب از دل هر آنچه باطل آمد                 

که باطل دشمن اهل دل آمد

چو کردی تخلیه ای جان طالب                 

بشو بر درب دل دائم مراقب

حساب کار خود کن دائم ای دل               

حساب آخرت سخت است و مشکل

عتاب نفس کن دائم به دنیا                      

عتاب حق نکش در دار عقبی

 

4ـ مراتب معرفت امام معصوم (ع)

گونه های شناخت ائمه (ع).
1ـ شناخت تاريخی : که برای این منظور باید کتب تاریخ اهل بیت را مطالعه فرمایید ؛ نظیر کتاب منتهی الآمال ، تالیف شیخ عبّاس قمّی یا کتاب سیره ی پیشوایان ،تالیف مهدی پیشوایی

شناخت جنبه ی امامت و خلافت آنها : که برای این منظور باید کتب اعتقادی مربوط به امامت را مطالعه فرمایید. به عنوان نمونه به کتب زیر مراجعه فرمایید:

ـ آنگاه هدایت شدم ، دکتر محمّد تیجانی ـ وی قبلاً سنّی بوده ـ

ـ حق جو و حقّ شناس ، سیّد شرف الدین عاملی ، ترجمه محمّد جعفر امامی

ـ امامت در بینش اسلامی ، علی ربّانی گلپایگانی

3ـ شناخت باطنی و نوری امامت ؛ یا به تعبیری شناخت مقام ولایت آن بزرگواران. برای این منظور مطلب زیر تقدیم حضور می شود.

ــ شناخت نوری اهل بیت (ع)
معرفت اهل بیت (ع) دارای مراتبی است که باید از پایین ترین مرتبه ی آن شروع و مرتبه به مرتبه بالا رفت تا به معرفت نوری انسان کامل راه یافت. بنا بر این ، چنین نیست که مراتب پایین معرفت ، مطلوب نباشند ؛ بلکه کسب این مراتب لازم است تا انسان بتواند به مراتب بالا راه یابد.
امّا معرفت نوری اهل بیت (ع) که خود دارای مراتبی است ، بر دو رکن استوار می باشد ؛ یک رکن مربوط می شود به شخص ادراک کننده و رکن دیگر مربوط می شود به وجود اهل بیت (ع).
الف ـ معرفت در هر درک کننده ای دارای دو قسم می باشد ؛ 1-معرفت ذهنی و مفهومی 2-معرفت باطنی و حضوری . در معرفت مفهومی انسان با خودِ وجود خارجیِ معلوم مواجه نیست بلکه وجود خارجی را با حدّ و حدود مفهومی آن می شناسد. لذا چنین معرفتی ، اگر چه نسبت به جهل ، نور می باشد ، ولی چون از پس حجاب و پرده ی مفهوم می باشد ، معرفت ظلمانی قلمداد داد می شود. امّا در معرفت حضوری ، روح انسان با وجود خارجی معلوم اتّحاد یافته آن را بی واسطه می شناسد. لذا در چنین معرفتی ، پرده و حجاب مفهوم و ذهن در کار نیست. از اینرو معرفت حضوری را معرفت نوری نیز می نامند. نبیّ اکرم (ص) فرمودند: « العلم نور يقذفه اللَّه في قلب من يشاء ـــ علم نوری است که خداوند متعال در قلب هر کس که اراده نماید می اندازد. » (مصباح‏الشريعة ، ص 16 ) ؛ البته هر دو قسم علم ، نور بوده و روشنگرند ؛ لکن علم مفهومی نسبت به جهل نور است ، نور در مرتبه ی ذهن ، امّا علم حضوری و باطنی ، نور است نسبت به علم مفهومی ؛ و جایگاه آن قلب است که مرتبه ای از مراتب روح انسان می باشد. پس آنچه در حدیث مذکور به آن اشاره شده علم حضوری می باشد ؛ چون سخن از قلب رفته است.
حاصل کلام اینکه معرفت اهل بیت (ع) با نورانیّت ، معرفت حضوری است نه معرفت مفهومی صرف. البته شکّی نیست که معرفت حصولی و مفهومی به فضائل وجودی اهل بیت (ع) ، هم لازم و ضروری است هم نورانیّت دارد ؛ و هر چه عمیقتر و برهانی تر باشد ، نورانیّت بیشتری دارد. لکن این مقدار معرفت ، تضمین کننده ی قطعی سعادت نمی باشد. چرا که معرفت مفهومی اوّلاً همواره در معرض شبهه است و ثانیاً لزوماً انسان را به سمت عمل سوق نمی دهد.
ب ـ رکن دوم معرفت نوری اهل بیت (ع) مربوط می شود به وجود نوری خود آن بزرگواران. به این معنی که وجود نوری انسان کامل دارای مراتبی است ، که هر مرتبه از آن نورانیّت خاصّ خود را دارد ؛ و مرتبه نسبت به مرتبه ی پایین تر خود ، نور و نسبت به مرتبه ی بالاتر از خود ، حجاب نوری محسوب می گردد.
پایین ترین مرتبه ی وجودی انسان کامل ، بدن شریف اوست که معرفت آن چه از راه حسّ و چه از راه گزارشات تاریخی ، هم برای مومنان ممکن است هم برای کفّار. لذا کاری از این معرفت ساخته نیست. مرتبه ی بالاتر وجود او مرتبه ی فعلی و وصفی اوست ؛ که از راه توجّه به گفتار و کردار آن بزرگواران قابل درک می باشد. در این مرتبه از معرفت اهل بیت (ع) ، انسان با فضائل اهل بیت (ع) آشنا می شود. این مرتبه را آنچنان که شایسته است تنها مومنان درک می کنند و غیر مومنان به خاطر غرق شدن در محسوسات ، از صفات و افعال انسان کامل جز ظواهر بشری چیزی نمی بینند ؛ لذا می گویند: « ما هذا إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يَأْكُلُ مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ وَ يَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ ـــــ اين [مرد] جز بشرى چون شما نيست از آنچه مى‏خوريد مى‏خورد و از آنچه مى‏نوشيد مى‏نوشد . » ( المؤمنون:33)
این مرتبه با درجاتی که دارد ، همان معرفت مفهومی اهل بیت (ع) می باشد که در حدّ خود نورانیّت دارد و اگر همراه با پذیرش باشد ، انسان را از ظلمت کفر و شرک و نفاق خارج می کند.
مرتبه ی بالاتر از این مرتبه ، شناخت وجود ملکوتی و نوری انسان کامل از راه معرفت مفهومی است ؛ که نورانیّت آن افزونتر می باشد ؛ ولی باز کافی برای سعادت قطعی نیست. نیل به این مرتبه ، در سطوح بالای آن مخصوص حکماست ولی مراتبی از آن را مومنان دیگر نیز در می یابند. ما فوق این مرتبه ، شناخت وجود جبروتی اهل بیت (ع) ، از راه مفهوم می باشد که هر کس به مقدار آشنایی اش با حکمت آن را می شناسد. ما فوق این مرتبه شناخت جنبه ی وجه اللّهی انسان کامل است باز به یاری مفهوم. در این مرتبه ، انسان کامل به عنوان مظهر تامّ اسماء فعلیّه ی خدا و به عنوان خلیفة الله شناخته می شود. چنین معرفتی ، اگر چه مفهومی است ، ولی برای غیر حکما دست نمی دهد. ما فوق این مرتبه ، شناخت مفهومی انسان کامل در مرتبه ی اسماء ذاتیّه است که به معنی حقیقی کلمه ، تنها برای آشنایان با عرفان نظری ممکن است.
همه ی این مراتب که گفته شد ، اگر از راه مفهوم و علم حصولی به دست آیند ، اگر چه نورانیّت دارند ، ولی به معنای خاصّ کلمه ، معرفت نوری اهل بیت (ع) محسوب نمی شود. امّا اگر همین مراتب ، نه از راه مفهوم ، بلکه از راه علم حضوری و ترقّی ادراک کننده در مرتب هستی باشد ، معرفت نوری اهل بیت (ع) خواهد بود. به این معنی که شخص ادراک کننده ، خود مراتب ملکوت و جبروت و مافوق آن را با سیر و سلوک عرفانی طیّ نموده و در هر مرتبه از این سیر باطنی ، با وجود نوری انسان کامل در همان مرتبه ، متّحد گشته از این راه او را می شناسد. و چون چنین شناختی عین وجود خود شخص می شود ، زوال آن به آسانی ممکن نیست. اوج چنین معرفتی آنجا برای عارف رخ می دهد که عارف به احدیّت ذات خویش نائل گشته فانی فی الله و باقی بالله گردد. در این مرتبه او مقام احدیّت انسان کامل را در حدّ احدیّت خودش ادراک می کند و این معرفت عین معرفت احدیّت خداوند متعال می باشد ؛ چرا که انسان کامل ، مظهر تامّ اسم الاحد است.
تمام مراتب معرفت حضوری شخص ، نسبت به انسان کامل ، معرفت نوری اهل بیت (ع) است ؛ امّا هر مرتبه ی پایین نسبت به مرتبه بالا حجاب محسوب می شود ؛ امّا فوق مرتبه ی احدیّت مرتبه ای نیست. لذا آن مرتبه نور محض می باشد و معرفت نوری اهل بیت (ع) به معنای حقیقی کلمه سزاوار این مرتبه می باشد. البته مافوق این مرتبه نیز کنه ذات خداوند متعال است که معرفت یافتن به آن برای احدی ممکن نیست. لذا احدیّت خاتم الانبیاء (ص) حجاب کنه ذات محسوب می شود. امام صادق (ع) فرمودند: « بِنَا عُبِدَ اللَّهُ وَ بِنَا عُرِفَ اللَّهُ وَ بِنَا وُحِّدَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ مُحَمَّدٌ حِجَابُ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى ــــ خدا با ما عبادت شود و با شناخته گردد و با ما یگانه دانسته شود و محمّد حجاب خدای تبارک و تعالی است.» (‏الكافی ، ج‏1 ،ص 145 )
«
رَوَاهُ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فِي تَفْسِيرِ قَوْلِهِ تَعَالَى « كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ » قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَوَّلُ مَا خَلَقَ اللَّهُ نُورِي ابْتَدَعَهُ مِنْ نُورِهِ وَ اشْتَقَّهُ مِنْ جَلَالِ عَظَمَتِهِ فَأَقْبَلَ يَطُوفُ بِالْقُدْرَةِ حَتَّى وَصَلَ إِلَى جَلَالِ الْعَظَمَةِ فِي ثَمَانِينَ أَلْفَ سَنَةٍ ثُمَّ سَجَدَ لِلَّهِ تَعْظِيماً فَفَتَقَ مِنْهُ نُورَ عَلِيٍّ ع فَكَانَ نُورِي مُحِيطاً بِالْعَظَمَةِ وَ نُورُ عَلِيٍّ مُحِيطاً بِالْقُدْرَةِ ثُمَّ خَلَقَ الْعَرْشَ وَ اللَّوْحَ وَ الشَّمْسَ وَ ضَوْءَ النَّهَارِ وَ نُورَ الْأَبْصَارِ وَ الْعَقْلَ وَ الْمَعْرِفَةَ وَ أَبْصَارَ الْعِبَادِ وَ أَسْمَاعَهُمْ وَ قُلُوبَهُمْ مِنْ نُورِي وَ نُورِي مُشْتَقٌّ مِنْ نُورِهِ فَنَحْنُ الْأَوَّلُونَ وَ نَحْنُ الْآخِرُونَ وَ نَحْنُ السَّابِقُونَ وَ نَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ وَ نَحْنُ الشَّافِعُونَ وَ نَحْنُ كَلِمَةُ اللَّهِ وَ نَحْنُ خَاصَّةُ اللَّهِ وَ نَحْنُ أَحِبَّاءُ اللَّهِ وَ نَحْنُ وَجْهُ اللَّهِ وَ نَحْنُ جَنْبُ اللَّهِ وَ نَحْنُ يَمِينُ اللَّهِ وَ نَحْنُ أُمَنَاءُ اللَّهِ وَ نَحْنُ خَزَنَةُ وَحْيِ اللَّهِ وَ سَدَنَةُ غَيْبِ اللَّهِ وَ نَحْنُ مَعْدِنُ التَّنْزِيلِ‏ وَ مَعْنَى التَّأْوِيلِ وَ فِي أَبْيَاتِنَا هَبَطَ جَبْرَئِيلُ وَ نَحْنُ مَحَالُّ قُدْسِ اللَّهِ وَ نَحْنُ مَصَابِيحُ الحِكْمَةِ وَ نَحْنُ مَفَاتِيحُ الرَّحْمَةِ وَ نَحْنُ يَنَابِيعُ النِّعْمَةِ وَ نَحْنُ شَرَفُ الْأُمَّةِ وَ نَحْنُ سَادَةُ الْأَئِمَّةِ وَ نَحْنُ نَوَامِيسُ الْعَصْرِ وَ أَحْبَارُ الدَّهْرِ وَ نَحْنُ سَادَةُ الْعِبَادِ وَ نَحْنُ سَاسَةُ الْبِلَادِ وَ نَحْنُ الْكُفَاةُ وَ الْوُلَاةُ وَ الْحُمَاةُ وَ السُّقَاةُ وَ الرُّعَاةُ وَ طَرِيقُ النَّجَاةِ وَ نَحْنُ السَّبِيلُ وَ السَّلْسَبِيلُ وَ نَحْنُ النَّهْجُ الْقَوِيمُ وَ الطَّرِيقُ الْمُسْتَقِيمُ مَنْ آمَنَ بِنَا آمَنَ بِاللَّهِ وَ مَنْ رَدَّ عَلَيْنَا رَدَّ عَلَى اللَّهِ وَ مَنْ شَكَّ فِينَا شَكَّ فِي اللَّهِ وَ مَنْ عَرَفَنَا عَرَفَ اللَّهَ وَ مَنْ تَوَلَّى عَنَّا تَوَلَّى عَنِ اللَّهِ وَ مَنْ أَطَاعَنَا أَطَاعَ اللَّهَ وَ نَحْنُ الْوَسِيلَةُ إِلَى اللَّهِ وَ الْوُصْلَةُ إِلَى رِضْوَانِ اللَّهِ وَ لَنَا الْعِصْمَةُ وَ الْخِلَافَةُ وَ الْهِدَايَةُ وَ فِينَا النُّبُوَّةُ وَ الْوَلَايَةُ وَ الْإِمَامَةُ وَ نَحْنُ مَعْدِنُ الْحِكْمَةِ وَ بَابُ الرَّحْمَةِ وَ شَجَرَةُ الْعِصْمَةِ وَ نَحْنُ كَلِمَةُ التَّقْوَى وَ الْمَثَلُ الْأَعْلَى وَ الْحُجَّةُ الْعُظْمَى وَ الْعُرْوَةُ الْوُثْقَى الَّتِي مَنْ تَمَسَّكَ بِهَا نَجَا ـــــــ جابر بن عبد اللَّه در تفسير آيه:« كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ » نقل كرده که پيامبر اكرم (ص) فرمودند: اوّل چيزى كه خداوند آفريد نور من بود كه از نور خود به وجود آورد و از جلال و عظمت خويش جدا كرد. شروع به طواف قدرت نمود تا در هشتاد هزار سال به جلال عظمت رسيد در اين موقع براى تعظيم خدا به سجده شد ؛ از آن نور ، نور علی‏ جدا گرديد. نور من محيط بر عظمت بود و نور علی محيط بر قدرت. آنگاه خدا عرش و لوح و خورشيد و نور روز و نور چشم‏ها و عقل و معرفت و ديده‏هاى مردم و گوش‏ها و دلهاى آنها را از نور من آفريد و نور من از نور او جدا شده بود. مایيم اوّلين و آخرين و سبقت گیرندگان و تسبیح کنندگان و مایيم شافعين و ما کلمة اللَّه و برگزيدگان او و دوستانش و ماییم وجه اللَّه و جنب اللَّه (همسایگان خدا ) و دست راست خدا و ماییم امناء اللَّه و ماییم خزانه داران وحى خدا و ماییم خادمان غيب خدا و ماییم معدن تنزيل و معنى تأويل و جبرئيل در خانه‏هاى ما فرود مى‏آيد و ما جايگاه قدس خدا و چراغ‏هاى حكمت و كليدهاى رحمت و سرچشمه‏هاى نعمت و شرف امّت و پيشوايان برجسته و نواميس عصر و دانشمندان روزگار و سرور بندگان و زمامدار جهان و فرمانبردار و ولايتمدار و پشت و پناه آنها و ساقى و حافظ و راه نجات براى آنهایيم . ماییم راه و سلسبيل و ماییم راه پايدار و طريق مستقيم. هر كه به ما ايمان آورد به خدا ايمان آورده و هر كه انكار ما را كند انكار خدا را كرده و كسى كه در باره ی ما شك كند به خدا شك كرده كسى كه عارف به ما باشد عرفان به خدا دارد و هر كه به ما پشت كند به خدا پشت كرده و مطيع ما مطيع خداست ؛ ما وسيله به سوى خدایيم و رساننده به رضوان اویيم عصمت و خلافت و هدايت متعلق به ماست. نبوت و امامت و ولايت در ميان ماست. ما معدن حكمت و دروازه ی رحمت و درخت عصمت و كلمه ی تقوى و مثل اعلى و حجّت عظمی و دستگیره ی محکم می باشیم كه هر كس به آن چنگ زند نجات مى‏يابد» (بحارالأنوار ، ج‏25 ،ص21 )
«
عَنِ الثُّمَالِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ تَفَرَّدَ فِي وَحْدَانِيَّتِهِ ثُمَّ تَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ فَصَارَتْ نُوراً ثُمَّ خَلَقَ مِنْ ذَلِكَ النُّورِ مُحَمَّداً وَ عَلِيّاً وَ عِتْرَتَهُ ع ثُمَّ تَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ فَصَارَتْ رُوحاً وَ أَسْكَنَهَا فِي ذَلِكَ النُّورِ وَ أَسْكَنَهُ فِي أَبْدَانِنَا فَنَحْنُ رُوحُ اللَّهِ وَ كَلِمَتُهُ احْتَجَبَ بِنَا عَنْ خَلْقِهِ فَمَا زِلْنَا فِي ظِلِّ عَرْشِهِ خَضْرَاءَ مُسَبِّحِينَ نُسَبِّحُهُ وَ نُقَدِّسُهُ حَيْثُ لَا شَمْسَ وَ لَا قَمَرَ وَ لَا عَيْنَ تَطْرِفُ ثُمَّ خَلَقَ شِيعَتَنَا وَ إِنَّمَا سُمُّوا شِيعَةً لِأَنَّهُمْ خُلِقُوا مِنْ شُعَاعِ نُورِنَا ـــــ ابو حمزه ثمالى از حضرت باقر عليه السّلام نقل می كند كه فرمودند: خداوند يكتا بود در وحدانيت خويش ؛ آنگاه تكلّم نمود به كلمه‏اى كه نورى شد ؛ از آن نور ، محمّد و علي و عترتش را آفريد. بعد تكلّم نمود به كلمه ی ديگرى ، كه به صورت روحى درآمد ؛ آن روح را در نور قرار داد و ساكن بدنهاى ما گردانيد به همين جهت ما روح اللَّه و كلمه ی او هستيم. به وسيله ی ما از خلق خود در حجاب فرا گرفت پيوسته . پس در سايه ی عرش سبز و خرّم مشغول به‏ تسبيح و تقديس بوديم آن زمان كه نه خورشيد و نه ماه بود و نه چشمى که به هم زده شود. سپس شيعيان ما را آفريد و شيعه را به اين نام ناميده‏اند چون از شعاع نور ما آفريده شده‏اند.» (بحار الأنوار ، ج‏25 ،ص24 )
در این روایت تمام انبیاء و اوصیاء و جمیع ملائک و تمام اهل بهشت در تمام زمانها ، جزء شیعیان اهل بیت (ع) شمرده شده اند.
از این گونه روایات به خوبی معلوم می شود که مراد از مقام نوری اهل بیت (ع) کدام مرتبه از وجود است. البته درک حقیقت این گونه روایات ، حتّی در حدّ مفهومی کاری است مشکل که دهها سال صرف عمر می طلبد ، کجا رسد درک حضوری آنها که به قول برخی اهل معرفت ، جان کندن می خواهد. یعنی باید از خود طبیعی به در آمد تا حقیقت نوری اهل بیت را مشاهده نموده چون سلمان فارسی به مقام « سَلْمَانُ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ » رسید.
در خاتمه حدیث بلندی با عنوان حدیث معرفت امیرالمومنین به نورانیّت در بحارالانوار ، ج 26، ص2 ، وارد شده که ترجمه ی آن تقدیم حضورتان می گردد.
حدیث معرفة امیرالمومنین بالنّورانیّة
«
محمّد بن صدقه نقل كرد: ابا ذر غفارى از سلمان فارسى پرسيد معرفت امام امير المؤمنين عليه السّلام به نورانيّت چگونه است؟ سلمان گفت با هم برويم از خود مولا سؤال كنيم آمديم خدمت امير المؤمنين عليه السّلام ايشان را نيافتيم. مدتى منتظر شديم تا آمد. سؤال فرمود براى چه آمده‏ايد؟ گفتيم آمده‏ايم بپرسيم شما را چگونه با نورانيّت مي توان شناخت؟ فرمود: مرحبا به شما دو دوست متعهد كه در راه دين كوتاهى نداريد. به جان خودم سوگند ياد مى‏كنم كه اين مطلب بر هر مرد و زن مؤمنى واجب است آنگاه فرمود: ای سلمان و ابا ذر! گفتيم بفرمائيد يا امير المؤمنين. فرمود: ايمان شخص كامل نمي شود مگر مرا به كنه معرفت با نورانيت بشناسد. وقتى به اين صورت‏ شناخت آنگاه دلش را خدا به ايمان آزمايش نموده و شرح صدر براى اسلام به او عنايت كرده و در اين صورت است كه عارف و بينا و مستبصر مى‏شود. و هر كه كوتاهى از اين عرفان بنمايد در حال شك و ارتياب است. سلمان و ابا ذر! شناخت من با نورانيت ، شناخت خدا است و شناخت خدا معرفت من است با نورانيّت. اين است همان دين خالص كه خداوند مي فرمايد: « وَ ما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفاءَ وَ يُقِيمُوا الصَّلاةَ وَ يُؤْتُوا الزَّكاةَ وَ ذلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ. » می فرماید: دستور داده نشده به آنها مگر اينكه ايمان به نبوت حضرت محمّد آورند كه همان دين حنيف محمدى ساده است اين قسمت آيه «وَ يُقِيمُوا الصَّلاةَ» هر كس اقامه ولايت مرا كرده باشد نماز را به پاى داشته است به پا داشتن ولايت من دشوار و سنگين است كه تاب آن را ندارد مگر فرشته ی مقرّب يا پيامبر مرسل يا بنده ی مؤمنى كه خدا دلش را به ايمان آزمايش كرده باشد.
فرشته اگر مقرّب نباشد تاب تحمل آن را ندارد و پيامبر نيز اگر مرسل نباشد تحمل ندارد و مؤمن هم اگر مورد آزمايش و اعتماد نباشد تاب آن را ندارد. گفتم يا امير المؤمنين مؤمن كيست و حدّ و نهايت ايمان چيست تا بتوان او را شناخت؟
فرمود: يا ابا عبد اللَّه (سلمان ) . عرض كردم لبیک اى برادر پيامبر. فرمود: مؤمن امتحان شده كسى است كه هر چه از جانب ما به او برسد دلش براى پذيرش وسعت دارد و شك و ترديد در آن ندارد.
بدان ابا ذر كه من بنده ی خدا و خليفه بر بندگانم ما را خدا قرار ندهيد ولى در فضل ما هر چه مي خواهيد بگوئيد باز هم به كنه فضل ما نخواهيد رسيد و نهايت ندارد. زيرا خداوند تبارك و تعالى به ما بيشتر و بزرگتر از آنچه ما ميگویيم و شما مي گویيد يا خطور به قلب يكى از شما نمايد عنايت فرموده . وقتى ما را اين طور شناختيد آن وقت مؤمن هستيد.
سلمان گفت: عرض كردم اى برادر پيامبر هر كسى نماز به پا دارد ولايت‏ تو را به پا داشته؟ فرمود آرى دليل اين مطلب آيه ی قرآن است « وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ.» كمك بگير از صبر و نماز و آن سنگين و دشوار است مگر براى خشوع‏ كنندگان . صبر پيامبر است و نماز اقامه ی ولايت من است .به همين جهت خداوند مى‏فرمايد «إِنَّها لَكَبِيرَةٌ» و نفرموده «انهما لكبيرة» آن دو سنگين است چون حمل ولايت سنگين است مگر براى خاشعين كه آنها شيعيان بينا و روشنند. زيرا صاحب عقايد از قبيل مرجئه و قدريه و خوارج و ديگران از قبيل ناصبى‏ها اقرار به نبوت حضرت محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم دارند و در اين مورد اختلافى ندارند ولى هم ايشان در باره ی ولايت من اختلاف دارند و منكر آن هستند مگر تعداد كمى. آنهايند كه خداوند در قرآن ايشان را توصيف نموده «إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ».
در جاى ديگر قرآن راجع به نبوت حضرت محمّد و ولايت من مي فرمايد: « وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصْرٍ مَشِيدٍ » ؛ قصر محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است و « بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ» (چاه واگذار شده) ولايت من است كه آن را رها كرده‏اند و منكر شده‏اند. هر كه اقرار به ولايت من نداشته باشد اقرار به نبوت پيامبر براى او سودى نخواهد داشت اين دو با هم قرين و همراهند زيرا پيامبر اكرم نبىّ مرسل و امام مردم است و على پس از او امام مردم و وصىّ محمّد است چنانچه پيامبر اكرم فرمود: «انت منى بمنزلة هارون من موسى الا انه لا نبى بعدى»
اول ما محمّد و وسط ما محمّد و آخر ما محمّد است. هر كس معرفت مرا كامل داشته باشد او بر دين قيّم و استوار است چنانچه در اين آيه مي فرمايد «وَ ذلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ» اين مطلب را به توفيق خدا و كمك او توضيح مى‏دهم.
اينك مي گويم ای سلمان و ابا ذر! من و محمّد يك نور از نور خداوند بوديم خداوند دستور داد به آن نور كه دو قسمت شود به نيمى از آن فرمود محمّد باش! و به نيم ديگر فرمود على باش! به همين جهت پيامبر اكرم فرموده است‏: «علىّ منّى‏ و انا من على و لا يودّى عنّى الّا على ـــ على از من و من از على هستم و اين كار را نميتواند انجام دهد مگر على ». ابوبكر را با سوره برائت به مكه فرستاد ، جبرئيل نازل شده گفت: اى محمّد خداوند مي فرمايد بايد اين كار را تو انجام دهى يا مردى از خودت. آنگاه مرا فرستاد تا سوره را از ابوبكر بگيرم ، از او گرفتم امّا او ناراحت شده از پيامبر اكرم پرسيد آيا در اين مورد آيه ی قرآن درباره من نازل شده؟ فرمود نه ولى نبايد اين كار را انجام دهد مگر من يا على. ای سلمان و ابا ذر! اينك فكر كنيد كسى كه صلاحيت نداشته باشد چند آيه را از جانب پيامبر به مردم برساند چگونه صلاحيت براى امامت دارد؟، من و پيامبر يك نور بوديم او محمّد مصطفى گرديد و من وصىّ او علىّ مرتضى شدم. محمّد ناطق شد و من ساكت. بايد در هر زمان ناطق و صامتى باشد. ای سلمان! محمّد منذِر است و من هادى. اين است معنى آيه « إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ » پيامبر اكرم منذر است و من هادى. « اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثى‏ وَ ما تَغِيضُ الْأَرْحامُ وَ ما تَزْدادُ وَ كُلُّ شَيْ‏ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ الْكَبِيرُ الْمُتَعالِ سَواءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَ مَنْ جَهَرَ بِهِ وَ مَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَ سارِبٌ بِالنَّهارِ لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ
در اين موقع على عليه السّلام دست خود را بر دست ديگر زده گفت محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم صاحب جمع است و من صاحب نشر. محمّد صاحب بهشت است و من صاحب جهنم. به جنهم مي گويم اين را بگير و اين يك را واگذار! محمّد صاحب مكان و من صاحب ريزش و من صاحب لوح محفوظم كه خدا به من الهام نموده آنچه در لوح است.
ای سلمان و يا ابا ذر! محمّد يس و القرآن الحكيم است محمّد ن و القلم است و محمّد طه ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى‏ می باشد ؛ محمّد صاحب دلالات و من صاحب معجزات و آيات. محمّد خاتم النبيين و من خاتم الوصيين و صراط مستقيم هستم و «النَّبَإِ الْعَظِيمِ الَّذِي هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ» می باشم ؛ هيچ كس اختلاف ندارد مگر در باره ولايت من. محمّد صاحب دعوت و من صاحب شمشير ، محمّد پيامبر مرسل و من صاحب امر پيامبرم ؛ خداوند مي فرمايد: يُلْقِي الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلى‏ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ . او روح اللَّه است كه عطا نمى‏كند و القا نمى‏نمايد آن روح را مگر بر ملك مقرب يا پيامبر مرسل يا وصىّ برگزيده. به هر كس اين روح را عنايت كند او را از مردم جدا نموده و به او قدرت تفويض كرده و مرده زنده مي كند ، اطلاع از گذشته و آينده دارد و از مشرق به مغرب و از مغرب به مشرق در يك چشم بهم زدن مي رود و از دلها و قلبها خبر دارد و آنچه در آسمانها و زمين است مي داند. ای سلمان و يا ابا ذر! محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم همان ذكرى است كه در قرآن فرموده: قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِ اللَّهِ . به من علم مرگ و ميرها و بلاها و فصل الخطاب (در هر جا چه بايد گفت و هر مسأله چه جوابى دارد) داده‏اند و به من علم قرآن و آنچه تا قيامت اتفاق خواهد افتاد واگذارده‏اند. محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم حجة را تعيين نمود تا براى مردم حجت باشد و من حجة اللَّه شدم .خداوند به من مقامى عنايت كرده كه براى هيچ يك از گذشتگان و آيندگان چه پيامبر مرسل و چه فرشته ی مقرب قرار نداده.
ای سلمان و يا ابا ذر! منم آن كس كه نوح را در كشتى به دستور خدا بردم ؛ من يونس را به اجازه ی خدا از شكم نهنگ خارج كردم ؛ من به اجازه ی خدا موسى را از دريا گذراندم ؛ من ابراهيم را از آتش نجات دادم به اجازه خدا ؛ من نهرها و چشمه‏هايش را جارى و درختهايش را كاشتم با اجازه ی خدايم.
من عذاب يوم الظله هستم (شايد منظور قيامت باشد) ؛ منم آنکه فرياد مي زنم از مكان نزديكى كه تمام جنّ و انس آن را مي شنوند و گروهى مي فهمند. من با هر گروهى چه ستمگران و چه منافقين به زبان خودشان صحبت مي كنم . منم خضر آن دانشمندی كه همراه موسى بود. منم معلّم سليمان بن داود ؛ و منم ذو القرنين و منم قدرت اللَّه‏. ای سلمان و يا ابا ذر! منم محمّد و محمّد من است ؛ من از محمّدم و محمّد از من است .خداوند در اين آيه مى‏فرمايد: « مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ
ای سلمان و يا ابا ذر! مرده ی ما نمرده است و غائب ما دور نشده و كشته‏هاى ما هرگز كشته نشده‏اند. ای سلمان و يا ابا ذر! من امير هر مرد و زن مؤمنم چه گذشتگان و چه آيندگان. مرا با روح عظمت تائيد كرده‏اند. من يكى از بندگان خدايم مبادا ما را خدا بناميد ! در باره ی فضل ما هر چه مايليد بگویيد به كنه فضل ما نخواهيد رسيد و حتّى مقدارى از يك دهم آن را نمي توانيد بيان كنيد. چون ما آيات و دلائل خدایيم و حجّت و خليفه و امين و امام و وجه اللَّه و عين اللَّه و لسان اللَّه هستيم. به وسيله ما بندگان خدا عذاب مي شوند و به وسيله ما پاداش داده مي شوند. ما را از ميان بندگان خود پاك نموده و انتخاب كرده و برگزيده اگر كسى بگويد به چه جهت و چگونه هستند و در كجايند كه چنين شده‏اند؟ كافر و مشرك مى‏شود زيرا از آنچه بيان كردم و تفسير نمودم و شرح دادم و روشن كردم و استدلال نمودم نيابد او مؤمنى است كه آزمايش شده قلبش براى ايمان و سينه‏اش وسعت يافته براى اسلام . او عارف روشن بين است كه به هدف رسيده و كامل شده و هر كس شك نمايد و دشمنى ورزد و منكر شود و متحير باشد و ترديد نمايد او مقصّر و ناصبى است.
ای سلمان و يا ابا ذر من زنده مى‏كنم و مى‏ميرانم به اجازه ی خدا . من به شما خبر مي دهم که چه مي خوريد و چه ذخيره در خانه‏هاى خود كرده‏ايد به اذن خدا. من از دلهاى شما مطلعم و ائمه از اولادم نيز همين كارها را مي كنند و اين اطلاعات را دارند هر وقت بخواهند و اراده كنند. چون ما همه يكى هستيم اوّل ما محمّد ، آخر ما محمّد و وسط ما محمّد است و همه ی ما محمّديم ؛ بين ما جدایى نيندازيد! ما وقتى بخواهيم ، خدا مي خواهد و وقتى نخواهيم خدا نمي خواهد. واى بس واى بر كسى كه منكر فضل و امتيازات و الطافى كه خدا به ما عنايت كرده باشد ؛ زيرا هر كسى منكر يكى از چيزهایى باشد كه خدا به ما عنايت كرده منكر قدرت خدا و مشيّت اوست در باره ی ما. ای سلمان و ابا ذر! خدا به ما چيزهایى داده كه بزرگتر و عظيم‏تر و عالى‏تر از همه ی اينهاست. پرسيديم چه چيز به شما داده كه بهتر از همه ی اينها است ؟ فرمودند: ما را مطلع از اسم اعظم نموده كه اگر بخواهيم آسمانها و زمين و بهشت و جهنم را از جاى بر كَنيم ، به آسمان ببريم و به زمين بزنيم ، به مغرب و مشرق مي رويم و منتهى به عرش مي شويم ، در آنجا مى‏نشينيم در مقابل خدا ؛ و همه چيز مطيع ما هستند ، حتّى آسمانها و زمين و شمس و قمر و ستارگان و كوهها و درخت‏ها و جنبندگان و درياها و بهشت و جهنم. اين مقام را خداوند به واسطه ی اسم اعظم كه عنايت نموده بخشيده ؛ با تمام اين امتيازات ، ما غذا مي خوريم و در بازارها راه مي رويم و اين كارها را به امر خدا انجام مي دهيم. ما بندگان گرامى خدا هستيم كه اظهار نظر در مقابل او نداريم و به دستورش عمل مي كنيم. ما را معصوم و پاك قرار داده و برترى بخشيده بر بسيارى از بندگان مؤمنش. ما ميگویيم : الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدانا لِهذا وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّهُ ــــ خدا را ستايش كه ما را به اين مقام هدايت نموده كه اگر او راهنماى ما نبود راه به اين مقام نمى‏يافتيم. و ثابت است عذاب بر كافران كه منظور منكران الطاف خدا به ما هستند.
ای سلمان و يا ابا ذر اين است معرفت من بنورانيّت وقتى مرا با اين مقام كسى شناخت روشن بين و به هدف رسيده كامل است كه در درياى علم فرو رفته‏ و به مقام فضل رسيده و مطّلع بر سرّى از اسرار و گنجينه ی علوم خدا شده. »