(1/100139927)

پرسش:در آيه 62 از سوره بقره آمده:

هر مسلمان و يهود و نصارا و ستاره پرست که از روي حقيقت به خدا و روز قيامت ايمان آورد و نيکوکاري پيشه کند البته از خدا پاداش نيک يابد و هيچگاه(در دنيا و عقبي) بيمناک و اندوهگين نخواهد بود.(ترجمه مهدي الهي قمشه اي)

1. اگر منظور از نيکوکاري همين کارهاي خير به خاطر رضاي خدا است پس چرا بسياري از انسانها چه مسلمان و چه غيرمسلمان که کارهاي خوب انجام مي دهند، اندوهناک اند؟ بالاخره از 100 کار نيک حداقل يکي از آنها مي تواند خالصانه باشد ولي همچنان بيم و اندوه وجود دارد.

2.با اين وصف پس رواياتي که مي گويند تنها شيعه ها به بهشت مي روند چه ؟ بر اساس اين آيه هر کس کار نيک انجام دهد دچار اندوه نمي شود و احتمالا اندوه همان جهنم است پس غيرمسلمان که هيچ غير شيعه هم به بهشت خواهد رفت. لطفا اين دو شبهه را پاسخ دهيد.

 

پاسخ:

آیه ی مورد بحث چنین است: « إِنَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ الَّذينَ هادُوا وَ النَّصارى‏ وَ الصَّابِئينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ »

ترجمه ی درست آیه:

« همانا كسانى كه ايمان آورده اند، و كسانى كه يهودى شده‏اند، و نصاری و صابئین، هر كس به خدا و روز بازپسين ايمان آورد و كار شايسته كرد، پس اجرشان را پيش پروردگارشان خواهند داشت، و نه بيمى بر آنان است، و نه اندوهناك خواهند شد.»

1. در این آیه سخنی از این که صاحبان عمل صالح خوف و حزن دنیایی هم ندارد، نیست . لذا عبارت « در دنيا و عقبي » را مترجم از خودش اضافه نموده است. برای همین هم آن را داخل پارانتز قرار داده است.

اینکه کسی بگوید: صاحب اعمال صالح در دنیا اندوه نخواهد داشت، سخنی است گزافه؛ چرا که عملاً خلاف آن را می بینیم. بلکه به وضوح می بینیم که حتّی افراد بسیار با ایمان نیز در دنیا اندوههایی داشته اند؛ حتّی انبیاء و ائمه(ع) نیز. آیا امیرمومنان(ع) کم اندوه داشت؟ آیا حضرت زهرا(س) کم اندوه داشت. بلی هر چه انسانی ایمانش بالاتر باشد، اندوههای او بیشتر برای خدا خواهد بود؛ ولی به هر حال، اندوه، آزار دهنده است. در روایات نیز تصریح شده که دنیا سجن (زندان) مؤمن می باشد.

پس باید گفت که این آیه ناظر به آخرت است نه دنیا.

در آخرت نیز هر کسی به اندازه ای که عمل صالح دارد، یقیناً از خوف و اندوه دور خواهد بود. کما اینکه هر کسی به اندازه ی گناهش دارای خوف و اندوه خواهد بود.

مطلب دیگر آنکه اگر کسی به خدا و آخرت ایمان داشته باشد، و صاحب عمل صالح باشد، محال است حتّی نوک سوزنی در آخرت خوف و اندوه داشته باشد. امّا کیست که چنین باشد؟ اینکه ما توهّمات خودمان را ایمان می نامیم، دلیل نمی شود که خدا نیز آنها را ایمان حقیقی محسوب نماید. خداوند متعال می فرماید: « وَ ما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلاَّ وَ هُمْ مُشْرِكُونَ ـــ و بيشترشان به خدا ايمان نمى‏آورند جز اين كه همچنان مشركند.» (يوسف :106). کسی که گناه دارد، یقیناً مشرک می باشد؛ اگر چه ایمان ابتدایی را داشته باشد و مسلمان خوانده شود. چون گناه رخ نمی دهد مگر با تبعیّت از ابلیس و نفس امّاره. لذا گناهکار، شیطان پرست و نفس پرست می باشد. خداوند متعال فرمود: « أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَني‏ آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ ـــــ آيا با شما عهد نكردم اى فرزندان آدم! كه شيطان را نپرستيد، كه او براى شما دشمن آشكارى است؟» (يس :60) و فرمود: « أَ رَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواه‏ ــــ آيا ديدى كسى را كه هواى نفسش را معبود خود برگزيده است؟!» (الفرقان:43).

بلی هر کس مومن به خدا و آخرت باشد، ایمن از خوف و اندوه می باشد؛ امّا کسی مومن حقیقی و تمام عیار نمی شود مگر زمانی که ذرّه ای تبعیّت از غیر خدا نداشته باشد. چرا که هر گونه تبعیّتی بی اذن خدا، شرک به خداست.

 

2. تا زمانی که کسی ایمانش خالص نگشته و از هر شرکی رها نشده، محال است عملی صد در صد خالص داشته باشد. عمل هر کسی تابع ایمان اوست. عمل، فرزند ایمان بوده در خلوص و عدم خلوص، از ایمان ارث می برد. وقتی کسی خدایش خدای ظنّی است و آخرت را نه به عین الیقین، بلکه به علم الیقین و بلکه به ظنّ شبیه به علم باور دارد، عملش هم برای همان خدا و آخرت ظنّی است. این چه یقینی است که ما را از گناه باز نمی دارد؟! آدمی با علم به اینکه بخاری روشن است دست به آن نمی زند، پس چگونه با علم به جهنّم بودن باطن گناه، دست به گناه می زند؟!! اگر بدانیم که کودکی ما را نظاره می کند، حیا می کنیم برخی امور را مرتکب شویم، پس چگونه در حالی که می گوییم خدا می بیند، در مقابل نگاهش بی حیایی می کنیم؟!!! « قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَ لَمَّا يَدْخُلِ الْإيمانُ في‏ قُلُوبِكُمْ وَ إِنْ تُطيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمالِكُمْ شَيْئاً إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحيمٌ ــــ عربهاى باديه‏نشين گفتند: «ايمان آورده‏ايم» بگو: شما ايمان نياورده‏ايد؛ بلکه بگوييد اسلام آورده‏ايم، امّا هنوز ايمان وارد قلب شما نشده است؛ و اگر از خدا و رسولش اطاعت كنيد، چيزى از پاداش كارهاى شما را فروگذار نمى‏كند، خداوند، آمرزنده مهربان است.» (الحجرات :14) ؛ بلی خدا همین خداباوری ظنّی را هم قبول دارد و عمل این گونه مومنان سطحی را هم پاداش می دهد؛ امّا این ایمان عرفی، آن ایمانی نیست که خدا می خواهد. خدا ایمان ابراهیمی می خواهد که داخل آتش شوی و ابا نکنی، فرزندت را به امر غیر مستقیم خدا قربانی کنی و شکّ نکنی. حدّ اقلّش حرّ بن یزید می خواهد که از لشکر هفده هزار نفری جدا گشته به امام حسین(ع) بپیوندی، با علم به این که یقیناً کشته خواهی شد. تا چنان ایمانی حاصل نشده، خداوند متعال می فرماید: « يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ الْكِتابِ الَّذي نَزَّلَ عَلى‏ رَسُولِهِ وَ الْكِتابِ الَّذي أَنْزَلَ مِنْ قَبْل‏ ـــ اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! به خدا و پيامبرش، و كتابى كه بر او نازل كرده، و كتبی كه پيش از اين فرستاده است، ايمان بياوريد » (النساء:136) ؛ یعنی ای مومنان! هنوز ایمان نیاورده اید، ایمان بیاورید؛ یعنی دائماً از شرک خالص شوید تا دیگر جز خدا در قلب شما چیزی نماند؛ آنگاه مومن حقیقی می شوید. بعد از آن هر عملتان خالص برای خداست، حتّی خوابتان و غذا خوردنتان و ... .

 

3. از پیروان موسی(ع) در زمان قبل از عیسی(ع) آنها که مومن حقیقی بودند، یقیناً خوف و اندهی نخواهند داشت، همینطور پیروان سایر انبیاء، هر کدام در زمان پیامبر خودشان اگر تبعیّت محض داشته اند، خوف و اندوهی نخواهند داشت. امّا آیه کاری با اینان ندارند. چون اینها یهودی و نصرانی نبودند، بلکه همگی مسلمان بوده اند. چون قرآن کریم، خود موسی و عیسی(ع) را هم مسلمان می داند نه یهودی و مسیحی. از نگاه قرآن کریم، تمام انبیاء یک دین داشته اند که عبارت است از اسلام، و ادیان دیگر را بشر از تحریف دین خدا ساخته اند.

 

4. طبق این آیه مسلمان اسمی و یهودی و مسیحی و صابئی، همگی خوف و اندوه دارند؛ یعنی همگی جهنّم را تجربه خواهند نمود.

به آیه خوب دقّت فرمایید! آیه نمی گوید که « الذین آمنوا » و « یهود » و « نصاری» و « صابئین » اجر دارند و خوف و حزن ندارند. بلکه معنی آیه چنین است:

« همانا كسانى كه ايمان آورده اند (مسلمین)، و كسانى كه يهودى شده‏اند، و نصاری و صابئین، (ایمن از خوف و انده نیستند؛ بلکه) هر كس به خدا و روز بازپسين ايمان آورد و كار شايسته كرد، پس اجرشان را پيش پروردگارشان خواهند داشت، و نه بيمى بر آنان است، و نه اندوهناك خواهند شد.»

یعنی اینها هیچکدام، ایمن از خوف و اندوه نیستند مگر اینکه به خدا و آخرت، ایمان حقیقی بیاورند، و عمل صالح کنند. یعنی مسلمان و یهودی و مسیحی و صابئی بودن کافی برای ایمنی از خوف و اندوه آخرت نیست؛ بلکه ایمان به خدا و آخرت و عمل صالح است که ایمنی می آورد؛ و هیچکدام اینها این سه ویژگی را ندارند. چون این نامها اسمهایی بشر ساخته بیش نمی باشند؛ و خدا را با اسمها کاری نیست بلکه حقیقت امور را می بیند.

امام حسن عسکری(ع) در تفسیر این آیه چنین فرموده اند:

« قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا» بِاللَّهِ- وَ بِمَا فَرَضَ عَلَيْهِمُ الْإِيمَانَ بِهِ- مِنَ الْوَلَايَةِ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَ الطَّيِّبِينَ مِنْ آلِهِ، «وَ الَّذِينَ هادُوا» يَعْنِي الْيَهُودَ «وَ النَّصارى‏» الَّذِينَ زَعَمُوا أَنَّهُمْ فِي دِينِ اللَّهِ مُتَنَاصِرُونَ‏ «وَ الصَّابِئِينَ» الَّذِينَ زَعَمُوا أَنَّهُمْ صَبَوْا إِلَى دِينِ (اللَّهِ، وَ هُمْ بِقَوْلِهِمْ) كَاذِبُونَ، مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ مِنْ هَؤُلَاءِ الْكُفَّارِ، وَ نَزَعَ عَنْ كُفْرِهِ، وَ مَنْ آمَنَ مِنْ هَؤُلَاءِ الْمُؤْمِنِينَ فِي مُسْتَقْبَلِ أَعْمَارِهِمْ، وَ أَخْلَصَ وَ وَفَى بِالْعَهْدِ وَ الْمِيثَاقِ الْمَأْخُوذَيْنِ عَلَيْهِ لِمُحَمَّدٍ وَ عَلِيٍّ وَ خُلَفَائِهِمَا الطَّاهِرِينَ وَ عَمِلَ صالِحاً [وَ مَنْ عَمِلَ صَالِحاً] مِنْ هَؤُلَاءِ الْمُؤْمِنِينَ، فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ ثَوَابُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ فِي الْآخِرَةِ وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ هُنَاكَ حِينَ يَخَافُ الْفَاسِقُونَ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ إِذَا حَزِنَ الْمُخَالِفُونَ، لِأَنَّهُمْ لَمْ يَعْمَلُوا مِنْ مُخَالَفَةِ اللَّهِ مَا يُخَافُ مِنْ فِعْلِهِ، وَ لَا يَحْزَنُ لَهُ.»

حاصل کلام حضرتش این است که:

«إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا» مسلمانان شیعه هستند؛ لکن شیعه ی عادی نه حقیقی.

منظور از یهودی و نصاری و صابئین نیز همینها هستند که از نظر اسلام، بر باطلند.

آنگاه فرمودند: از این کفّار، هر کدام به خدا ایمان آورد و از کفر خود کنده شد، و از آن مومنان ، هر کدام در آینده ی عمرش هم ایمان داشت، و به عهدی که با رسول خدا و ائمه(ع) بسته وفادار ماند، اجر خود را دارند و خوف و اندوهی نخواهند داشت.

 

5. تنها گروهی که ابداً جهنّم نخواهند رفت، شیعیان حقیقی اند، و غیر آنها (ملحدان، مشرکان، اهل کتاب، اهل سنّت و شیعیان غیر خالص) همگی طعم جهنّم را خواهند چشید. امّا این بدان معنا نیست که همگی تا ابد در جهنّم بمانند. طبق آیه ی مورد بحث، جز آنها که ایمان حقیقی به خدا و آخرت داشته و عمل صالح دارند، هیچ کسی از خوف و اندوه در امان نیست؛ و غیر از شیعیان حقیقتاً خالص ـ نه عرفاً خالص ـ کسی واجد این سه ویژگی نیست.

در روایات نیز تصریح شده که جز کفّار محض و معاندان خدا و اهل بیت(ع) کسی در جهنّم نخواهد ماند؛ و بالاخره افراد گناهکار بعد از تحمّل عذاب و پاکی از آلودگی، نجات خواهند یافت.