(3/100158756)

پرسش:با توجه به اينكه عمرها مختلف است ملاك پاداش و عقاب چيست؟

پاسخ:

خداوند متعال در امر حساب رسی آخرت با همه به صورت یکسان و به مساوات برخورد نمی کند؛ بلکه از هر کسی به تناسب رتبه ی وجودیش و امکاناتی که به او داده شده بود، حساب می کشد.

مساوات به معنی عدالت نیست ؛ بلکه مساوات گاه از مصادیق عدل است و گاه از مصادیق ظلم. برای مثال اگر پدری برای فرزند دوازده ساله اش کفش مناسبی خرید و عین همان کفش را با همان اندازه برای فرزند پنج ساله اش هم خرید ، ظلم نموده با اینکه رعایت مساوات کرده است. اگر معلّم ورزش به فرد بلند قدّی که دو متر پرش نموده بیست داد و به فرد کوتاه قدّی که صد و هشتاد سانتی متر پریده 18 داد ، ظلم نموده ؛ چرا که انتظار پرش دو متری از فرد کوتاه قدّ ، انتظار نامعقولی است. پس در عدالت جزایی تناسب را باید مراعات نمود نه مساوات را. خداوند متعال نیز در پاداش دادن به افراد ، تناسب را مراعات می کند نه مساوات را. لذا فرمود: « لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها ــــ خداوند هيچ كس را، جز به اندازه گستره ی وجودیش تكليف نمى‏كند.»(البقرة:286) و فرمود: « لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَ مَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتاهُ اللَّهُ لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلاَّ ما آتاها ــــ آنان كه امكانات وسيعى دارند، بايد از امكانات وسيع خود انفاق كنند و آنها كه تنگدستند، از آنچه كه خدا به آنها داده انفاق نمايند؛ خداوند هيچ كس را جز به تناسب آنچه كه به او داده تكليف نمى‏كند»(الطلاق:7)

بر این اساس، از فردی که عمر اندک داشته، به میزان همان عمرش حساب می کشند؛ و از کسی که عمر دراز داشته، به مقدار همان عمر درازش حساب می کشند. لذا درازی عمر، هم می تواند به سود شخص باشد هم می تواند  به ضرر او تمام شود. چون وقتی عمر زیاد باشد، به همان اندازه که احتمال کسب کمالات بیشتر می شود، احتمال ارتکاب گناهان هم بیشتر می شود. اندک بودن عمر هم همین حکم را دارد. چون وقتی عمر کسی کم باشد، به همان اندازه که احتمال کسب کمالات کم می شود، احتمال ارتکاب گناه هم کم می شود. بلکه در افراد زیر سنّ تکلیف، اساساً برای شخص، گناه شرعی ثبت نمی شود؛ در حالی که کمالاتش به حساب می آیند. لذا چه بسیار افراد دارای عمر زیاد یا متوسّط که در آخرت، آروز می کنند ای کاش در شکم مادرشان از دنیا می رفتند؛ بلکه برخی آرزو می کنند که ای کاش خاک بودیم و مراحل نطفگی و جنینی را طیّ نمی کردیم. « إِنَّا أَنْذَرْناكُمْ عَذاباً قَريباً يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ ما قَدَّمَتْ يَداهُ وَ يَقُولُ الْكافِرُ يا لَيْتَني‏ كُنْتُ تُراباً  ــــــ ما شما را از عذاب نزديكى بيم داديم! اين عذاب در روزى خواهد بود كه انسان آنچه را از قبل با دستهاى خود فرستاده مى‏بيند، و كافر مى‏گويد: «اى كاش خاك بودم!» » (النبأ:40)