(96/100143456)

پرسش:در قرآن آمده که بهشتيان تا زماني که آسمان و زمين هست در بهشت هستند، منظور چيست آن موقع که ديگر آسمان و زميني وجود ندارد.

 

پاسخ:

خداوند متعال در قرآن كريم مي فرمايد:

يَوْمَ يَأْتِ لَا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَ سَعِيدٌ * فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي‌النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ * خَـٰلِدِينَ فِيهَا مَادَامَتِ السَّمَـاوَات وَ الارْضُ إِلَّا مَا شَآءَ رَبُّكَ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِمَا يُرِيدُ* وَ أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي‌الْجَنَّةِ خَـٰلِدِينَ فِيهَا مَادَامَتِ السَّمَـاوَات وَ الارْضُ إِلَّا مَا شَآءَ رَبُّكَ عَطَآءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ(سوره هود، آيات ‌105 تا 108)

« روزي ‌مي‌رسد كه ‌هيچ ‌صاحب ‌نَفْسي ‌نمي‌تواند در آن ‌روز سخني‌گويد مگر به ‌اذن ‌و اجازۀ خداوند. و در اين ‌صورت‌ مردم ‌به ‌دو دسته‌: شقيّ و تيره ‌بخت‌، و سعيد و خوشبخت‌، منقسم ‌مي‌شوند. امّا گروه‌شقيّ و بدبخت ‌در آتش ‌مي‌باشند، و ايشان ‌در آن ‌آتش ‌فريادهاي ‌دلخراش‌ و گريه‌هاي ‌پي‌درپي ‌و گلوگير دارند. آنان ‌در آتش‌ به ‌طور جاودان ‌و هميشگي ‌مي‌مانند تا وقتي‌كه‌آسمانها و زمين ‌برپاست‌، مگر آنكه‌(اي‌پيامبر) خداي ‌تو بخواهد؛ و البتّه‌ خداي ‌تو آنچه ‌را كه ‌بخواهد بجاي ‌مي‌آورد. و امّا گروه‌سعيد و نيكوبخت‌در بهشت ‌مي‌باشند؛ و ايشان‌ در آن ‌بهشت ‌به‌ طور جاودان ‌و هميشگي‌مي‌مانند تا هنگامي‌كه‌آسمانها و زمين ‌باقي ‌هستند، مگر آنكه ‌خداي‌ تو بخواهد! و اين ‌عطاء و موهبت‌ خداوندي ‌بريده‌شدني ‌نيست‌».

 

1. طبق براهین عقلی و شواهد قرآنی شکّی نیست که بهشتیان، در آخرت ابدی اند و تا ابدیّت در آن خواهند بود؛ در حالی که از این آیات استفاده می شود که ممکن است برخی بهشتیان نیز از بهشت به جهنّم روند. پس این بهشت، یقیناً بهشت اخروی نیست؛ بلکه بهشت برزخی است.

 

2. از آیات قرآن کریم به وضوح پیداست که هنگام برپایی قیامت، زمین و آسمان در هم فرو می ریزند. لذا قبل از انکه مردم به بهشت و جهنّم اخروی منتثل شوند، آسمان و زمین زوال یافته اند. حال آنکه در این آیات سخن از این است که گروهی در بهشت و گروهی دیگر در جهنّمند و تا زمین و آسمان باقی اند، آنها نیز در جایگاه خود خواهند بود مگر برخی ها. این نیز گواه است که بهشت و جهنّم مطرح در این آیات، بهشت و جهنّم برزخی است. چون همین الآن که آسمان و زمین هستند، مردمانی در بهشت و جهنّم برزخی اند. و برزخ تا قیامت باقی است نه بعد از آن.

 

3. آیا می شود که کسی در جهنّم برزخی باشد ولی قبل از قیامت یا بعد از آن به بهشت منتقل شود؟

پاسخ مثبت است. عدّه ای که اعتقادات صحیح دارند ولی آلوده به برخی گناهان می باشند، وارد جهنّم برزخی می شوند تا زمانی که پاک شوند. اگر قبل از قیامت پاک شدند به بهشت برزخی منتقل می شوند؛ و الّا در قیامت به بهشت اخروی می روند. و چه بسا برخی از آنها، جهنّم اخروی را تا مدّتی تجربه می کنند تا پاک شوند. پس اینکه آیه ی شریفه برخی را از ماندگاری در جهنّم استثناء نمود، منطقی است.

« الْأَعْمَشِ عَنِ الصَّادِقِ ع أَصْحَابُ الْحُدُودِ فُسَّاقٌ لَا مُؤْمِنُونَ وَ لَا كَافِرُونَ وَ لَا يَخْلُدُونَ فِي النَّارِ وَ يَخْرُجُونَ مِنْهَا يَوْماً مَّا وَ الشَّفَاعَةُ لَهُمْ جَائِزَةٌ وَ لِلْمُسْتَضْعَفِينَ إِذَا ارْتَضَى اللَّهُ دِينَهُمْ. ـــ اعمش از امام صادق عليه السّلام روايت مى‏كند كه فرمودند: آنهایى كه حدّ بر آنها جارى شده، نه مؤمن هستند و نه كافر، آنها ، در آتش جاودان نخواهند ماند و روزى از آنجا آزاد خواهند شد و شفاعت به آنها خواهد رسيد، ولى مستضعفان ، خداوند بايد از آنها راضى گردد. »(بحار الأنوار ؛ج‏69 ؛ص 159)

 

4. آیا می شود که کسی در بهشت برزخی باشد ولی قبل از قیامت یا بعد از آن وارد جهنّم شود؟

طبق صریح آیات، در آخرت محال است کسی از بهشت به جهنّم منتقل شود؛ امّا در عالم برزخ چنین چیزی فی حدّ نفسه ممکن است؛ مگر اینکه خدا رحم نموده این گونه افراد را ببخشد.

برخی هستند که اعتقادات درستی نداشته اند؛ امّا اعمال صالح فراوان داشته اند؛ به اندازه ای که در دنیا نمی شد خداوند متعال عوض آن را بدهد. لذا اینها بعد از مرگ، از بهشت برزخی برخوردار می شوند تا پاداش اعمال صالح خود را بگیرند. وقتی پاداش خود را تمام و کمال گرفتند، آنگاه منتقل می شوند به جهنّم برزخی. چه بسا برخی از اینها تا دم قیامت نیز در بهشت برزخی باشند و در آخرت به جهنّم منتقل شوند. البته توجّه شود که برای خدا، خلف وعید جایز است، بر عکس خلف وعده که محال است؛ یعنی ممکن است خدا کسی را تهدید به عذاب کند ولی در مقام عمل، عذاب نکند. چرا که عفوّ و گذشت کمال است.

بر این مطلب، شواهد نقلی نیز وجود دارند.

« عَنْ ضُرَيْسٍ الْكُنَاسِيِّ ... قَالَ قُلْتُ أَصْلَحَكَ اللَّهُ فَمَا حَالُ الْمُوَحِّدِينَ الْمُقِرِّينَ بِنُبُوَّةِ مُحَمَّدٍ ص مِنَ الْمُسْلِمِينَ الْمُذْنِبِينَ الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَ لَيْسَ لَهُمْ إِمَامٌ وَ لَا يَعْرِفُونَ وَلَايَتَكُمْ فَقَالَ أَمَّا هَؤُلَاءِ فَإِنَّهُمْ فِي حُفْرَتِهِمْ لَا يَخْرُجُونَ مِنْهَا فَمَنْ كَانَ مِنْهُمْ لَهُ عَمَلٌ صَالِحٌ وَ لَمْ يُظْهِرْ مِنْهُ عَدَاوَةً فَإِنَّهُ يُخَدُّ لَهُ خَدٌّ إِلَى الْجَنَّةِ الَّتِي خَلَقَهَا اللَّهُ فِي الْمَغْرِبِ فَيَدْخُلُ عَلَيْهِ مِنْهَا الرُّوحُ فِي حُفْرَتِهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ فَيَلْقَى اللَّهَ فَيُحَاسِبُهُ بِحَسَنَاتِهِ وَ سَيِّئَاتِهِ فَإِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَ إِمَّا إِلَى النَّارِ فَهَؤُلَاءِ مَوْقُوفُونَ لِأَمْرِ اللَّهِ قَالَ وَ كَذَلِكَ يَفْعَلُ اللَّهُ بِالْمُسْتَضْعَفِينَ وَ الْبُلْهِ وَ الْأَطْفَالِ وَ أَوْلَادِ الْمُسْلِمِينَ الَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ فَأَمَّا النُّصَّابُ مِنْ أَهْلِ الْقِبْلَةِ فَإِنَّهُمْ يُخَدُّ لَهُمْ خَدٌّ إِلَى النَّارِ الَّتِي خَلَقَهَا اللَّهُ فِي الْمَشْرِقِ فَيَدْخُلُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا اللَّهَبُ وَ الشَّرَرُ وَ الدُّخَانُ وَ فَوْرَةُ الْحَمِيمِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ مَصِيرُهُمْ إِلَى الْحَمِيمِ ثُمَّ فِي النَّارِ يُسْجَرُونَ ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَمَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَيْنَ إِمَامُكُمُ الَّذِي اتَّخَذْتُمُوهُ دُونَ الْإِمَامِ الَّذِي جَعَلَهُ اللَّهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً. ــــــــــ ضريس كناسى گويد: به امام باقر( عليه السّلام ) عرض كردم قربانت گردم خداشناسانى كه به محمد (صلى اللَّه عليه و آله) ايمان دارند و مسلمان هستند و از دنيا مى‏روند ولى امامى را نمى‏شناسند و به ولايت شما معتقد نيستند پايان كار آنها چه خواهد شد؟ امام (عليه السّلام) فرموند: آنها در قبرهاى خود خواهند ماند و از آنجا بيرون نخواهند گرديد، هر كدام از آنها كه كارهاى نيك انجام داده باشند و عداوت و عنادى از آن‏ها نسبت به ما ظاهر نشده باشد از قبر او راهى به طرف بهشتى كه خداوند در مغرب آفريده است باز مى‏گردد و روح و بشارت به قبر او مى‏رسد. اين چنين آدمى در قبر خود ( جایگاه برزخی خود ) زندگى مى‏كند تا روز قيامت برپا شود، در آن هنگام در پيشگاه عدل خداوندى حاضر مى‏گردد و به حساب كار او مى‏رسند و خوبى‏ها و بديهاى او را در نظر مى‏گيرند، در اينجا يا به طرف بهشت مى‏روند و يا به طرف دوزخ رهسپار مى‏شوند ، وضع اينها بستگى به امر خداوند دارد. امام (عليه السّلام) فرمود: با مستضعفان و افرادى كه عقل درستى ندارند و نيك و بد را از هم تميز نمى‏دهند و با اطفال و فرزندان مسلمانان كه هنوز به سن بلوغ نرسيده‏اند همين گونه رفتار مى‏گردد، اما ناصبيان (دشمنان اهل بیت ) كه اهل قبله هستند ، براى آنها هم خطّى از قبر (جایگاه برزخی او ) به طرف دوزخ كشيده مى‏ شود. اين دوزخ را خداوند در مشرق خلق كرده است و از آن دوزخ شعله‏هاى آتش و دود و گرمى به قبرش وارد مى‏گردد و او را معذّب مى‏كند و بعد از اين هم راه آنها به جهنم( جهنّم اخروی ) ختم مى‏شود، و در آن جا نگهدارى مى‏گردند و به آنها مى‏گويند شما غير از خدا به ديگران توجه كرديد، كجا هست آن امامى كه خود اختيار كرديد و امام منصوب از طرف خدا را رها نموديد. »( الكافي ج : 3 ص : 247)