(874/100147207)

 پرسش: در عالم برزخ، صبح و شام وجود دارد. آيا انسان در شام برزخ، خواب هم دارد و يا مي خوابد؟! اگر داشته باشد، به احتمال زياد خوابش متفاوت است و مانند دنيا نيست.

 

پاسخ:

1ـ در برزخ، صبح و شام هم وجود دارد. چون برزخ با دنيا يك نحوه ارتباط دارد؛ و صبح و شب آن با صبح و شب دنيا در ارتباط است. لذا شب بهشت، تاريك نيست؛ چرا كه مؤمن خودش نوراني است، و تمام نعمات بهشت نيز نوراني اند. جهنّم نيز روزش روشن نيست. حتّي آتش جهنّم نيز نور ندارد؛ بلكه آتش ظلماني است.

« لا يَسْمَعُونَ فيها لَغْواً إِلاَّ سَلاماً وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فيها بُكْرَةً وَ عَشِيًّا ـــــ در آن جا هرگز گفتار لغو و بيهوده‏اى نمى‏شنوند؛ و جز سلام در آن جا سخنى نيست؛ و هر صبح و شام، روزى آنان در بهشت مقرّر است.» (مريم:62)

« النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ ــــــ عذاب آنها آتش است كه هر صبح و شام بر آن عرضه مى‏شوند؛ و روزى كه قيامت برپا شود(مى‏فرمايد:) «آل فرعون را در سخت‏ترين عذابها وارد كنيد!» (غافر:46)

 

2ـ در عالم برزخ، خواب وجود ندارد.

اهل بهشت، خواب ندارند؛ چون خواب ناشي از خستگي بدن است، و در بهشت، خستگي نيست. همچنين خواب موجب محروميّت آنها از نعمات مي شود.

اهل جهنّم نيز خواب ندارند، چون اگر بتوانند بخوابند، لحظاتي از عذاب مي رهند.

البته در بهشت و جهنّم برزخي پديده اي وجود دارد كه مي توان آن را نوعي خوابيدن و خواب ديدن توصيف نمود؛ اگر چه خواب نيست بلكه نوعي مكاشفه است. برخي از اينها گاه سري مي زنند به عالم فوق برزخ (آخرت) و دور نمايي از عذابها و نعمات آخرت را هم مي بينند، همان گونه كه برخي از اهل دنيا، گاه برخي نعمات يا عذابهاي برزخ را در خواب يا مكاشفه مي بينند. در آيه 46 غافر كه ذكر كرديم، اشارتي به اين معنا شده است. آل فرعون، دائماً در عذاب برزخي اند، امّا صبح و شام آنها را به آتش اخروي هم عرضه مي كنند. امّا دقّت شود! در آتش اخروي داخل نمي شوند، بلكه فقط بر آن عرضه مي شوند، مثل كسي كه در خواب، خودش را داخل جهنّم برزخي ببيند.