(1/100149363)

پرسش: در رابطه اينكه آيا بهشت سني ها مي روند؟

 

پاسخ:

ـ عاقبت اخروي غير شيعه در روايات

« عَنْ ضُرَيْسٍ الْكُنَاسِيِّ ... قَالَ قُلْتُ أَصْلَحَكَ اللَّهُ فَمَا حَالُ الْمُوَحِّدِينَ الْمُقِرِّينَ بِنُبُوَّةِ مُحَمَّدٍ ص مِنَ الْمُسْلِمِينَ الْمُذْنِبِينَ الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَ لَيْسَ لَهُمْ إِمَامٌ وَ لَا يَعْرِفُونَ وَلَايَتَكُمْ فَقَالَ أَمَّا هَؤُلَاءِ فَإِنَّهُمْ فِي حُفْرَتِهِمْ لَا يَخْرُجُونَ مِنْهَا فَمَنْ كَانَ مِنْهُمْ لَهُ عَمَلٌ صَالِحٌ وَ لَمْ يُظْهِرْ مِنْهُ عَدَاوَةً فَإِنَّهُ يُخَدُّ لَهُ خَدٌّ إِلَى الْجَنَّةِ الَّتِي خَلَقَهَا اللَّهُ فِي الْمَغْرِبِ فَيَدْخُلُ عَلَيْهِ مِنْهَا الرُّوحُ فِي حُفْرَتِهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ فَيَلْقَى اللَّهَ فَيُحَاسِبُهُ بِحَسَنَاتِهِ وَ سَيِّئَاتِهِ فَإِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَ إِمَّا إِلَى النَّارِ فَهَؤُلَاءِ مَوْقُوفُونَ لِأَمْرِ اللَّهِ قَالَ وَ كَذَلِكَ يَفْعَلُ اللَّهُ بِالْمُسْتَضْعَفِينَ وَ الْبُلْهِ وَ الْأَطْفَالِ وَ أَوْلَادِ الْمُسْلِمِينَ الَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ فَأَمَّا النُّصَّابُ مِنْ أَهْلِ الْقِبْلَةِ فَإِنَّهُمْ يُخَدُّ لَهُمْ خَدٌّ إِلَى النَّارِ الَّتِي خَلَقَهَا اللَّهُ فِي الْمَشْرِقِ فَيَدْخُلُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا اللَّهَبُ وَ الشَّرَرُ وَ الدُّخَانُ وَ فَوْرَةُ الْحَمِيمِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ مَصِيرُهُمْ إِلَى الْحَمِيمِ ثُمَّ فِي النَّارِ يُسْجَرُونَ ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَمَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَيْنَ إِمَامُكُمُ الَّذِي اتَّخَذْتُمُوهُ دُونَ الْإِمَامِ الَّذِي جَعَلَهُ اللَّهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً. ــــــــــ ضريس كناسى گويد: به امام باقر( عليه السّلام ) عرض كردم قربانت گردم خداشناسانى كه به محمد (صلى اللَّه عليه و آله) ايمان دارند و مسلمان هستند و از دنيا مى‏روند ولى امامى را نمى‏شناسند و به ولايت شما معتقد نيستند پايان كار آنها چه خواهد شد؟ امام (عليه السّلام) فرموند: آنها در قبرهاى خود خواهند ماند و از آنجا بيرون نخواهند گرديد، هر كدام از آنها كه كارهاى نيك انجام داده باشند و عداوت و عنادى از آن‏ها نسبت به ما ظاهر نشده باشد از قبر او راهى به طرف بهشتى كه خداوند در مغرب آفريده است باز مى‏گردد و روح و بشارت به قبر او مى‏رسد. اين چنين آدمى در قبر خود ( جايگاه برزخي خود ) زندگى مى‏كند تا روز قيامت برپا شود، در آن هنگام در پيشگاه عدل خداوندى حاضر مى‏گردد و به حساب كار او مى‏رسند و خوبى‏ها و بديهاى او را در نظر مى‏گيرند، در اينجا يا به طرف بهشت مى‏روند و يا به طرف دوزخ رهسپار مى‏شوند ، وضع اينها بستگى به امر خداوند دارد. امام (عليه السّلام) فرمود: با مستضعفان و افرادى كه عقل درستى ندارند و نيك و بد را از هم تميز نمى‏دهند و با اطفال و فرزندان مسلمانان كه هنوز به سن بلوغ نرسيده‏اند همين گونه رفتار مى‏گردد، اما ناصبيان (دشمنان اهل بيت ) كه اهل قبله هستند ، براى آنها هم خطّى از قبر (جايگاه برزخي او ) به طرف دوزخ كشيده مى‏ شود. اين دوزخ را خداوند در مشرق خلق كرده است و از آن دوزخ شعله‏هاى آتش و دود و گرمى به قبرش وارد مى‏گردد و او را معذّب مى‏كند و بعد از اين هم راه آنها به جهنم( جهنّم اخروي ) ختم مى‏شود، و در آن جا نگهدارى مى‏گردند و به آنها مى‏گويند شما غير از خدا به ديگران توجه كرديد، كجا هست آن امامى كه خود اختيار كرديد و امام منصوب از طرف خدا را رها نموديد. »( الكافي ج : 3 ص : 247)

در اين حديث شريف بيان شده كه افراد مسلمان صالح غير شيعه كه بغض اهل بيت (ع) را نداشته باشند ، در عالم برزخ وارد جهنّم نمي شوند ولي وارد بهشت برزخي هم نمي شوند ؛ بلكه در جايگاه برزخي خود مي مانند ؛ و از بهشت برزخي راهي به سوي جايگاه برزخي او باز مي شود تا او از راه دور از نعمتهاي بهشتي بهرمند شود.

 

« قَالَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ فِي تَفْسِيرِهِ سُئِلَ الْعَالِمُ (ع) عَنْ مُؤْمِنِي الْجِنِّ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ فَقَالَ لَا وَ لَكِنْ لِلَّهِ حَظَائِرُ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ يَكُونُ فِيهَا مُؤْمِنُو الْجِنِّ وَ فُسَّاقُ الشِّيعَة. ــ از امام معصوم (ع) پرسيده شد كه آيا مومنان جنّ به بهشت مي روند ؛ فرمودند: نه ولي براي خدا جايگاههايي است بين بهشت و جهنّم كه مومنان جنّ و فسّاق شيعيان در آن خواهند بود.»(بحار الأنوار ؛ج‏60 ؛ص 291 )

در اين روايت به وضوح بيان شده كه شيعيان فاسق در آخرت به بهشت نمي روند ولي به جهنّم نيز نمي روند. البته بايد توجّه داشت كه مراد از شيعه فاسق ، شيعه اسمي نيست ؛ بلكه مراد كساني هستند كه حقيقتاً محبّت اهل بيت را دارند و ولايت را حقّ مسلّم آنها مي دانند ولي اهل عمل نيستند. امّا كساني كه فقط اسماً شيعه هستند ولي در دل محبّت اهل بيت را ندارند شيعه محسوب نمي شوند.

 

« مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ الزُّرَقِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِيٍّ ع قَالَ إِنَّ لِلْجَنَّةِ ثَمَانِيَةَ أَبْوَابٍ بَابٌ يَدْخُلُ مِنْهُ النَّبِيُّونَ وَ الصِّدِّيقُونَ وَ بَابٌ يَدْخُلُ مِنْهُ الشُّهَدَاءُ وَ الصَّالِحُونَ وَ خَمْسَةُ أَبْوَابٍ يَدْخُلُ مِنْهُ شِيعَتُنَا وَ مُحِبُّونَا وَ بَابٌ يَدْخُلُ مِنْهُ سَائِرُ الْمُسْلِمِينَ مِمَّنْ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ لَمْ يَكُنْ فِي قَلْبِهِ مِقْدَارُ ذَرَّةٍ مِنْ بُغْضِنَا أَهْلَ الْبَيْتِ. ـــــ محمد بن فضيل گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: على عليه السّلام فرمودند: بهشت هشت در دارد، درى كه از آن پيامبران و صديقان وارد مى‏گردند، درى كه شهداء و صالحان از آن مى‏آيند، و پنج در است كه شيعيان و دوستان ما از آنها وارد خواهند شد و از در هشتم ساير مسلمانان وارد مى‏شوند و آنها كسانى مى‏باشند كه بر وحدانيت خدا گواهى دهند و ذرّه‏اى بغض ما را در دل نداشته باشند.»(بحار الأنوار ؛ج‏69 ؛ص159)

به قرينه روايت قبلي به نظر مي رسد كه مراد از شيعيان و محبّان اهل بيت (ع) در اين روايت ، شيعيان و محبّان غير فاسقند.

 

« عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا جَالِسٌ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها يَجْرِي لِهَؤُلَاءِ مِمَّنْ لَا يَعْرِفُ مِنْهُمْ هَذَا الْأَمْرَ فَقَالَ لَا إِنَّمَا هَذِهِ لِلْمُؤْمِنِينَ خَاصَّةً قُلْتُ لَهُ أَصْلَحَكَ اللَّهُ أَ رَأَيْتَ مَنْ صَامَ وَ صَلَّى وَ اجْتَنَبَ الْمَحَارِمَ وَ حَسُنَ وَرَعُهُ مِمَّنْ لَا يَعْرِفُ وَ لَا يَنْصِبُ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ أُولَئِكَ الْجَنَّة. ــــــــ زراره گويد: از امام صادق عليه السّلام سؤال شد و من هم در آن جا بودم كه تفسير « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها ـــ هر كه با حسنه اي به آخرت بيايد براي او ده تا مثل آن است» چيست؟ آيا كسانى كه معتقد به امامت شما نيستند مشمول اين آيه مى‏باشند؟ امام فرمودند خير اين فقط براى مؤمنان مى‏باشد. عرض كردم خداوند شما را سلامت بدارد، كسانى از مخالفين كه شما را هم به امامت قبول ندارند، وجود دارند كه روزه مى‏گيرند، نماز مى‏خوانند و اهل ورع و تقوا مى‏باشند ولى با شما عناد ندارند؛ امام فرمودند: اين جماعت وارد بهشت مى‏گردند و مشمول رحمت خداوند مى‏شوند.»( بحار الأنوار ج‏ 69 ؛ص 163 )

 

« الْأَعْمَشِ عَنِ الصَّادِقِ ع أَصْحَابُ الْحُدُودِ فُسَّاقٌ لَا مُؤْمِنُونَ وَ لَا كَافِرُونَ وَ لَا يَخْلُدُونَ فِي النَّارِ وَ يَخْرُجُونَ مِنْهَا يَوْماً مَّا وَ الشَّفَاعَةُ لَهُمْ جَائِزَةٌ وَ لِلْمُسْتَضْعَفِينَ إِذَا ارْتَضَى اللَّهُ دِينَهُمْ. ـــ اعمش از امام صادق عليه السّلام روايت مى‏كند كه فرمودند: آنهايى كه حدّ بر آنها جارى شده، نه مؤمن هستند و نه كافر، آنها ، در آتش جاودان نخواهند ماند و روزى از آنجا آزاد خواهند شد و شفاعت به آنها خواهد رسيد، ولى مستضعفان ، خداوند بايد از آنها راضى گردد. »(بحار الأنوار ؛ج‏69 ؛ص 159)

در اين روايات ، اصحاب حدود نه كافر و نه مومن بلكه فاسق قلمداد شده اند. و اصحاب حدود كساني هستند كه مستحقّ حدّ شرعي هستند ؛ يعني گناهاني را مرتكب شده اند كه به موجب آنها مستحقّ حدّ شرعي شده اند ؛ مثل زنا ، شرب خمر ، قتل و ... ؛ اينها اگر شيعه هم باشند ابتدا بايد وارد جهنّم شوند ؛ لكن تا ابد در جهنّم نمي مانند بلكه بعد از مدّتي از جهنّم نجات يافته و وارد بهشت مي شوند ؛ امّا به قرينه روايات قبلي معلوم است كه اينها بلا فاصله وارد بهشت نمي شوند بلكه بعد از خروج از جهنّم ابتدا بين بهشت و جهنّم قرار مي گيرند و مدّتي بعد وارد درجات پايين بهشت مي شوند.

 

« عَنْ أَبِي خَدِيجَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَ لا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا فَقَالَ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً إِلَى النَّصْبِ فَيَنْصِبُونَ وَ لَا يَهْتَدُونَ سَبِيلَ أَهْلِ الْحَقِّ فَيَدْخُلُونَ فِيهِ وَ هَؤُلَاءِ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِأَعْمَالٍ حَسَنَةٍ وَ بِاجْتِنَابِ الْمَحَارِمِ الَّتِي نَهَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَنْهَا وَ لَا يَنَالُونَ مَنَازِلَ الْأَبْرَار . ـــــ ابو خديجه گويد: امام صادق عليه السّلام در تفسير آيه شريفه إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَ لا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا، فرمودند: يعنى راهى ندارند تا ناصبى شوند و دشمنى كنند و به طرف حق هم هدايت نمى‏شوند تا به حق عمل كنند و يا حق را قبول كنند، اينها اگر كارهاى نيك انجام دهند و از محرمات دست بر دارند وارد بهشت مى‏گردند ولى مقام نيكان را پيدا نخواهند كرد.»(بحار الأنوار ؛ج‏69 ؛ص 160)

 

« عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ فِي الْمُسْتَضْعَفِينَ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ حِيلَةً وَ لا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً فَيَدْخُلُوا فِي الْكُفْرِ وَ لا يَهْتَدُونَ فَيَدْخُلُوا فِي الْإِيمَانِ فَلَيْسَ هُمْ مِنَ الْكُفْرِ وَ الْإِيمَانِ فِي شَيْ‏ء. ـــــ ابو الصباح گويد: امام باقر عليه السّلام در باره مستضعفان فرمودند: آنها راهى پيدا نمى‏كنند تا وارد كفر شوند و بطرف ايمان هم هدايت نمى‏گردند تا مؤمن شوند، آنها نه كافر هستند و نه مؤمن.»( بحار الأنوار ؛ ج‏69 ؛ص162)

 

« عَنْ عَبْدِ الْغَفَّارِ الْجَازِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الْمُسْتَضْعَفِينَ ضُرُوبٌ يُخَالِفُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً وَ مَنْ لَمْ يَكُنْ مِنْ أَهْلِ الْقِبْلَةِ نَاصِباً فَهُوَ مُسْتَضْعَفٌ . ـــــ عبد الغفار جازى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمودند: مستضعفان گروه‏هائى مى‏باشند كه پاره‏اى با پاره‏اى ديگر مخالفت دارند، هر كس از اهل قبله به حدّ ناصبى نرسد او مستضعف است.» (بحار الأنوار ؛ ج‏69 ؛ص 159 )

 

« عَنْ أَبِي حَنِيفَةَ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ عَرَفَ الِاخْتِلَافَ فَلَيْسَ بِمُسْتَضْعَف‏. ــــ ابو حنيفه كه يكى از شيعيان است گويد: امام صادق عليه السّلام فرمودند: هر كس اختلاف در عقائد و آراء را بشناسد مستضعف نيست‏.»(بحار الأنوار ؛ ج‏69 ؛ص162)

 

« عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ عَرَفَ اخْتِلَافَ النَّاسِ فَلَيْسَ بِمُسْتَضْعَفٍ . ــــــ ابو بصير گويد: امام صادق عليه السّلام فرمودند: هر كه به اختلاف مردم آشنا باشد و آن را دريابد از مستضعفان بشمار نمى‏رود.»(بحار الأنوار ؛ج‏69 ؛ ص 162)

 

«عَنْ زُرَارَةَ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع وَ أَنَا أُكَلِّمُهُ فِي الْمُسْتَضْعَفِينَ أَيْنَ أَصْحَابُ الْأَعْرَافِ أَيْنَ الْمُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ أَيْنَ الَّذِينَ خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً أَيْنَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ أَيْنَ أَهْلُ تِبْيَانِ اللَّهِ أَيْنَ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَ لا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا فَأُولئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَ كانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُوراً . ـــــــ زرارة گويد: من با حضرت باقر عليه السّلام در باره مستضعفان گفتگو مى‏كردم، امام فرمودند: اصحاب اعراف كجا هستند، آنها كه به رحمت خداوند اميدوارند كجا مى‏باشند، آنها كه كارهاى نيك و بد را به هم آميخته‏اند چه مى‏كنند. كسانى كه بايد دلهاى آنها را به دست آورد و از دين رم نداد در كجا مى‏باشند، آنها كه خداوند موضوعات را براى آنها روشن كرده‏ در كجا هستند، مستضعفان از مردان و زنان و كودكان در كجا زندگى مى‏كنند آن‏ها كه راهى ندارند تا هدايت شوند، اميد است خداوند از آنها درگذرد و مورد عفو قرار دهد.» (بحار الأنوار ؛ ج‏69 ؛ص164)

 

نتيجه بحث:

1ـ شيعيان غير فاسق اهل بهشتند ؛ لكن مرتبه بهشت آنها تابع درجه ايمان و عمل آنهاست.

2ـ شيعيان فاسق اگر فسقشان در حدّ زياد باشد ابتدا وارد جهنّم شده و بعد از مدتي به حدّ فاصل بين بهشت و جهنّم منتقل مي شوند و در نهايت وارد درجات پايين بهشت مي شوند. ولي اگر فسق آنها متوسّط باشد وارد جهنّم نمي شوند بلكه بين بهشت و جهنّم منتظر شفاعت اولياء الهي مي مانند و در نهايت به درجات پايين بهشت بار مي يابند. امّا اگر فسق آنها اندك باشد بنا به برخي روايات ــ كه در اينجا ذكر نشد ــ در برزخ معذّب مي شوند ولي در آخرت وارد بهشت مي شوند. همچنين همه اين سه گروه در برزخ معذّب خواهند بود.

3ـ كفّار ، مشركين ، و مسلمانان ناصبي كه با اهل بيت (ع) عداوت دارند ، اهل جهنّم اند.

4ـ مسلمانان غير شيعه كه عداوتي با اهل بيت (ع) ندارند ، اگر فاسق باشند اهل جهنّمند ؛ چون وقتي شيعه فاسق اهل جهنّم شد غير شيعه فاسق به نحو اولي اهل جهنّم است ؛ لكن اميد نجات براي اين گروه نيز وجود دارد ؛ به خصوص اگر اهل بيت (ع) را محترم بدانند.

5 ـ مسلمانان غير شيعه و غير ناصبي اگر اهل ورع باشند ؛ و راه تقوا پيش بگيرند ؛ اهل بهشتند لكن به درجات بالاي بهشت نمي رسند. البته به شرط آنكه حقيقتاً از درك حقّانيّت اهل بيت (ع) قاصر باشند. امّا اگر قدرت درك حقّ و باطل را در مساله امامت داشته باشند ؛ ولي عمداً در اين باره تحقيق نكنند ، به اين راحتي نمي توان آنها را اهل بهشت دانست ؛ گرچه حكم به جهنّمي بودن آنها نيز آسان نيست .شايد بتوان اينها را هم در رديف مسلمانان غير شيعه ي فاسق و غير معاند قرار داد ؛ چون تحقيق در مساله امامت بر آنها واجب بوده است. امّا اگر كسي كه به گمان خود قدرت فهم را در اين زمينه دارد ، تحقيق كند ولي حقّانيّت شيعه براي او ثابت نشود ، او معذور است ؛ و در حقيقت چنين كسي قدرت درك لازم را در اين رابطه ندارد ؛ بلكه خودش خودش را اهل درك مي پندارد. لذا چنين كسي در جرگه مستضعفين فكري است. چنين كسي اهل اجتهاد و فهم نيست بلكه اهل سواد و حفظ و ارائه مطالب است. مستضعف فكري بودن مستلزم بي سواد يا كم سواد بودن نيست ؛ بلكه حتّي ممكن است يك شخص مجتهد و دانشمند در برخي علوم نيز در بحث اعتقادات مستضعف فكري باشد ، و نتواند در ميان انبوه آراء و ادلّه ، رأي و دليل درست را تشخيص دهد. امّا اگر كسي حقيقتاً اهل فهم باشد و در اين رابطه تحقيق كرده و حق را دريابد ولي تحت تاثير هواي نفس ،آن را نپذيرد ، يقيناً چنين كسي اهل جهنّم خواهد بود ؛ بلكه چنين كسي از بدترين ساكنان جهنّم است. چون عدم اعتراف او به حقيقت باعث انحراف ديگران نيز مي شود. اين گروه در واقع ناصبيهاي پنهانند كه آشكارا با اهل بيت (ع) دشمني نمي كنند ولي در دل از آنها روي گردانند. اينها به صراحت بر ضدّ اهل بيت (ع) سخن نمي گويند ولي معارف آنها و اعتقادات شيعه را كه از اهل بيت (ع) گرفته اند به باد انتقاد و فحش مي گيرند ؛ و چه بسا فتوا به شرك شيعه مي دهند. عدم اظهار دشمني اينها با اهل بيت (ع) نيز عمدتاً از آن جهت است كه اكثر علماي اهل سنّت محبّت اهل بيت (ع) را بنا به آيه « ... قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى ... »( الشورى:23) واجب شرعي دانسته اند. لذا اينها از ترس واكنش اكثر علماي اهل سنّت دشمني خود را به زبان نمي آورند ؛ ولي در عمل، سعي مي كنند هر اثري را كه مربوط به اهل بيت مي باشد ، نابود كنند.

6ـ اگر كسي خدا را بشناسد، و حقيقتاً تابع احكام عقل و تابع باقي مانده ي دين يكي از انبياء باشد، و توان عملي تحقيق در مورد دين حقّ را هم نداشته باشد، يا اساساً مستضعف فكري باشد و استعداد تحقيق نداشته باشد، با او به اندازه توانش و بر اساس اعمالش رفتار مي شود. لذا اين گونه افراد جهنّم نمي روند؛ مگر به اندازه ي گناهشان؛ و در نهايت اميد نجات دارند. امّا اگر امكان و استعداد تحقيق را دارد ولي تحقيق نمي كند، اگر عامل به احكام عقل و باقي مانده ي دين يكي از انبياء باشد، جهنّم مي رود امّا تا ابد در آن نمي ماند. امّا اگر تحقيق نمود و به حقّ رسيد و ايمان نياورد، او در جرگه ي كفّار خواهد بود.