(8/100148529)- 

پرسش:بچه هاي كوچكي كه از دنيا مي روند در قيامت چگونه محشور مي شوند؟ آيا در برزخ جايي براي رشد آنها است؟ آيا بچه هايي كه قبل از دميدن روح يا بعد از آن سقط مي شوند يا به طور عمد و غير عمد در برزخ و قيامت حال آنها چگونه است؟

پاسخ:
ـ بعد از مرگ، رشد به معني تكامل با عمل اختياري ممكن نيست. امّا رشد قهري و غير اختياري وجود دارد؛ مثل رشد بدن و بخشي از رشد هوشي و عقلي انسان در دنيا كه با بالا رفتن سنّ و بدون اختيار خود انسان است؛ و عواملي خارج از اختيار نيز در شدّت و ضعف اين رشد مؤثّرند. البته تأثيرات اختياري نيز مي توانيم روي اين رشدهاي قهري داشته باشيم. در برزخ و آخرت نيز نوعي رشد قهري براي نفوس انساني وجود دارد؛ كه گاه با عواملي بيروني نيز شديدتر يا ضعيفتر مي شوند؛ مثلاً خيرات ديگران در حقّ مرده، رشد برزخي او را تشديد مي كند؛ يا با فضل الهي، شخص به درجاتي از رشد برزخي نائل مي شود. يا برخي اموات كه نفوس قويّه دارند روي افراد برزخي ديگر تأثيرات رشد آور مي گذارند. لذا در برخي روايات آمده كه كودكان نابالغ مومنان كه از دنيا رفته اند به حضرت ابراهيم(ع) سپرده مي شوند تا با عنايات آن حضرت، رشدي شديدتر داشته باشند. چرا كه حضرت ابراهيم(ع) طبق بيان قرآن كريم، پدر اهل ايمان است.
ـ از حيث بدني، بدن اهل برزخ و آخرت، به انشاء نفس خود آنهاست؛ يعني خودشان شكل بدن خود را تعيين مي كنند؛ البته نه به هر صورتي؛ بلكه بسته به اعتقادات و اعمال دنيايي شان. لذا در روايت آمده كه همه ي اهل بهشت، بدنهايي مثل بدن يك شخص جوان و زيباتر از حورالعين خواهند داشت؛ چه موقع مرگ كودك بوده باشند و چه پير و فرتوت. ابدان اهل جهنّم نيز متناسب با اعمالشان به صورتهاي گوناگون حيواني و شيطاني خواهد بود. چون آنها زندگي انساني نكرده اند تا توان انشاء صورت انسان را داشته باشند.
ـ امّا در مورد جنيني كه روح در او دميده نشده.
آنچه روح در آن دميده نشده، مجازاً انسان گفته مي شود؛ ولي حقيقتاً انسان نيست؛ مگر به صورت بالقوّه؛ همان گونه كه تخم مرغ جوجه نيست؛ مگر بالقوّه. لذا جنين قبل از دميده شدن روح، هنوز وارد حيطه ي انساني نشده كه بخواهد حساب و كتاب هم داشته باشد. در اين دوره، او فقط حيات نباتي(گياهي) دارد. امّا از آنجا كه حتّي نباتات هم در برزخ، از نوعي تكامل قهري برخوردار خواهند بود، باز بعيد نيست كه آنها نيز تحت تربيت حضرت ابراهيم(ع) قرار گرفته رشدي ويژه يابند؛ و ملحق به انسانها شوند.
امّا بعد از دميده شدن روح، او در حكم انسان است؛ و در حدّ خود در عالم آخرت بهره خواهد داشت؛ چه در داخل شكم از دنيا رفته باشد، چه در حال تولّد و چه بعد از آن. و البته روشن است كه هر چه ديرتر از دنيا رود، در برزخ و آخرت، در مراتب بالاتري از وجود خواهد بود. البته دقّت شود كه در مرتبه ي بالا بودن، لزوماً به معني بهشتي بودن نيست. آنچه شخص را بهشتي يا جهنّمي مي كند، رتبه ي وجودي او نيست؛ بلكه اين است كه آيا در آن رتبه، پشت به مبداء وجود كرده بود يا رو به مبداء وجود. لذا چه بسا رتبه ي وجودي برخي از اهل جهنّم از رتبه ي وجودي برخي از اهل بهشت بالاتر است. و البته هر چه رتبه ي وجودي بالا باشد، به همان اندازه لذّت و عذاب نيز شديدتر خواهد بود.
خلاصه آنكه:
طبق روايات اهل بيت (ع) كودكان و عقب مانده هاي ذهني ـ كه در حكم كودكان هستند ـ از نوعي رشد قهري برخوردار خواهند بود؛ امّا نه رشدي كه ربطي به بهشتي و جهنّمي بودن شخص پيدا كند. آنگاه امر آنها به عدل خدا واگذار مي شود؛ يعني خداوند متعال با علم دقيق و نافذ خود مي داند كه هر كدام آنها در دنيا چه اندازه فهم داشتند؛ و چه اندازه خوب و بد را مي فهميده اند. لذا اعمال آنها نيز بر اساس همان ميزان فهمشان مورد ارزيابي قرار مي گيرد؛ كما اينكه طبق روايات اهل بيت (ع) حتّي حيوانات نيز به اندازه ي فهم و شعورشان حساب و كتاب ويژه ي خود را خواهند داشت. پس همان گونه كه گروهي از حيوانات بهشت و جهنّم مخصوص به خود را خواهند داشت ؛ كودكان و عقب مانده هاي فكري و عقلي نيز حساب و كتاب و بهشت و جهنّم ويژه ي خود را دارا خواهند بود. كما اينكه جنّها نيز بر اساس ساختار وجودي خودشان حساب و كتاب و بهشت و جهنّم خواهند داشت. بلكه اساساً بايد دانست كه بهشت و جهنّم به اندازه ي مراتب واردين به آنها مراتب دارند و هر گروهي به بهشت و جهنّم متناسب با خودش وارد مي شود.