(18/100109820)-   

پرسشلطفا به سوالهايم شفاف پاسخ دهيد. انسانهايي که از اين دنيا مي روند تا چه حد از اعمال ما آگاهند؟ ميزان آگاهي آنها به چه عواملي وابسته است؟ آگاهي آنها از چه طرفي است؟ آگاهيشان از چه زماني آغاز مي شود؟ از چه نوع اعمال ما آگاهند؟ آيا از زمان مرگ افراد مطلعند؟ چه زمانهايي از شبانه روز و هفته بهتر است براي آنها فاتحه بفرستيم و چه زمانهايي از شبانه روز و هفته اين امر منع شده است؟ آيا آنها مي فهمند فاتحه از جانب چه شخصي به آنها هديه شده است؟

پاسخ:

طبق روایات اهل بیت (ع) اموات از دنیا و اهل آن اطّلاع دارند ؛ لکن به نظر می رسد که عمومیّت این مطلب را نمی توان از روایات استنباط نمود. همچنین از روایات استفاده می شود که اموات به صورت گزینشی از اعمال اهل دنیا با خبر می شوند ؛ یعنی تنها از برخی امور خبردار می شوند. برای مثال به افراد مومن ، چیزهایی را نشان می دهند که باعث خشنودی آنها می شود و به افراد غیر مومن اموری می نمایانند که آنها را معذّب می کند. همچنین از برخی روایات استفاده می شود که اموات براى اهل دنیا دعا مى‏كنند و دعاى آنها در حالات ظاهرى و باطنى اهل دنیا تأثير دارد. همچنین آنها از آشنایان خود انتظار دعا و خیرات دارند. در كتاب جامع‏الاخبار از پيامبر خدا(ص) روايت شده كه فرمودند:   براى مردگان خود هديه بفرستيد. پرسيدند: هديه براى مردگان چيست؟ فرمودند: صدقه و دعا ؛ و فرمودند: ارواح مؤمنان هر شب جمعه به آسمان دنيا مى‏آيند و مقابل خانه‏هاى خود مى‏ايستند و با صداى محزون و گريه مى‏گويند: اى اهل من! اى اولاد من! اى پدر و مادر من! اى خويشان من! خدا شما را رحمت كند! بر ما مهربانى كنيد با چيزى كه الان عذاب و حسابش با ما و نفع و بهره ی آن براى غير ماست. بر ما به درهمى يا قرص نانى يا لباسى مهربانى كنيد.  و خلاصه ی روايات آن است كه: هر كس هر عمل خيرى از نماز و روزه و حج و صدقه براى مرده به جا آورد، خداوند اجر و ثواب آن را به او مى‏رساند و چندين برابر آن را به شخص عمل كننده مرحمت مى‏كند.

همچنین از روایات بر می آید که اموات از هدیه دهندگانشان نیز باخبر می شوند. حضرت صادق(ع) مى‏فرمايند: گاه مى‏شود كه مرده در فشار و ناراحتى است، پس براى او گشايشى مى‏شود و به او مى‏گويند: اين نتيجه ی هديه‏اى است كه فلان شخص در دنيا براى تو فرستاده است.

گاه به خاطر بعضى انفاق‏ها، اجرها و پاداش‏هاى بزرگى نصيب مرده مى‏گردد. البته بايد توجه داشت كه بهترين هديه براى اموات در درجه اول، اداى قرض و قضاى نماز و روزه‏هاى فوت شده ی مرده است؛ و نيز انجام حجّ واجبى كه موفّق به انجامش نشده و در درجه ی بعد، صدقه دادن در راه خدا براى مرده و دعا و طلب آمرزش براى آن‏ها مى‏باشد.

ــ بیان چند روایت
امام صادق (ع) فرمودند: إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَيَزُورُ أَهْلَهُ فَيَرَى مَا يُحِبُّ وَ يُسْتَرُ عَنْهُ مَا يَكْرَهُ وَ إِنَّ الْكَافِرَ لَيَزُورُ أَهْلَهُ فَيَرَى مَا يَكْرَهُ وَ يُسْتَرُ عَنْهُ مَا يُحِبُّ قَالَ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَزُورُ كُلَّ جُمْعَةٍ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَزُورُ عَلَى قَدْرِ عَمَلِهِ  ــــــ مومن نزديكان خود را [پس از مرگ] ديدار مى‏كند [اما در اين ديدار] آن چه را كه دوست مى‏دارد، مى‏بيند و آن چه كه ناخوش مى‏دارد از وى پنهان مى‏شود. كافر هم نزديكان خود را ديدار مى‏كند؛ ولى آن چه را ناخوش دارد مى‏بيند و آن چه دوست مى‏دارد از وى پنهان داشته مى‏شود. برخى در هر جمعه و بعضى به اندازه ی عمل خود ، آنان را ديدار مى‏كنند
همچنین فرمودند: مَا مِنْ مُؤْمِنٍ وَ لَا كَافِرٍ إِلَّا وَ هُوَ يَأْتِي أَهْلَهُ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَإِذَا رَأَى أَهْلَهُ يَعْمَلُونَ بِالصَّالِحَاتِ حَمِدَ اللَّهَ عَلَى ذَلِكَ وَ إِذَا رَأَى الْكَافِرُ أَهْلَهُ يَعْمَلُونَ بِالصَّالِحَاتِ كَانَتْ عَلَيْهِ حَسْرَةً  ــــــــ هر مومن و يا کافري (پس از مرگ) هنگام غروب خورشيد به نزد اهل و عيال خود مي رود، پس اگر مومن باشد و ببيند که ايشان اعمال صالحه انجام مي دهند ، خدا را شکر مي کند ، و اگر کافر باشد ، حسرت مي خورد
اسماعيل بن بزيع گوید: به امام رضا عليه السّلام گفتم: به من رسيده كه روز جمعه كوتاهترين روزها است، فرمودند:چنين است.  گفتم: قربانت چطور؟ فرمودند: خدای تبارك و تعالى ارواح مشركان را زير چشمه ی خورشيد گرد آورد و چون خورشيد بازايستد خدا ارواح مشركان را عذاب كند در ساعت ركود خورشيد، و روز جمعه خورشيد ايست ندارد، خدا عذابشان را به احترام روز جمعه برداشته و خورشيد ايست ندارد.

ظاهراً این روایت ناظر به روزهای عالم برزخ است که ارتباطی با روزهای دنیا نیز دارد.

اسحاق بن عمّار از امام کاظم (ع) پرسيد:آیا مرده از خاندانش ديدن می كند؟ امام فرمودند: آرى. گويد: گفتم: چند وقت يك بار؟ فرمود: در يك جمعه يا يک ماه يا يک سال ؛ به اندازه ی مقامى كه دارد. گفتم: در چه صورتى نزدشان آيد؟ فرمود: در صورت پرنده ی لطيفى بر ديوارهاشان نشيند و بدانها سركشى كند و اگر خوش باشند شاد شود، و اگر بدشان بيند و نيازمند، اندوهناك و غمين شود.

منظور این است که گاه به صورت پرنده ای متمثّل می شود ؛ همانگونه که گاه ملائک برای انبیاء (ع) به صورت انسان تمثّل پیدا می کردند.

منبع روایات: بحار الأنوار، ج‏58، ص52

از برخی روایات نیز بر می آید که مردگان بعد از رحلت تا مدّتی اطراف قبر خود هستند. امّا بعد از آن بسته به اعمالش فرصت دیدار اهل دنیا را پیدا می کند.

طبق آنچه گذشت معلوم می شود که بهترین زمان برای یاد نمودن اموات هنگام غروب و شبهای جمعه می باشد. البته هدیه ی زندگان به مردگان در هر زمانی باشد به آنها رسانده می شود ؛ و شخص هدیه دهنده نیز به آنها شناسانده می شود ؛ و او نیز در حقّ هدیه دهنده دعا می کند.

برای مطالعه بیشتر رجوع بفرمایید به:

ـ منازل الآخره ، شیخ عبّاس قمّی
ـ معاد ، شهید دستغیب شیرازی