(1/100120507)-   

پرسش:اگر فرض بر این بگیریم که قیامت شده و تک تک انسانها به سزای اعمالشان رسیده اند. برخی مردم به بهشت و بعضی به جهنم می روند اما این رسیدگی به سوال مردم تا کی ادامه می یابد و بعد از اینکه به حساب همه رسیدگی شد، آن وقت چه می شود؟ منظورم این است که هنگامی که همه به سزای اعمالشان رسیدند و کارحسابرسی به اعمال انسانها تمام شد، بعدش برای ما انسانها چه اتفاقی می افتد؟ امیدوارم پیچیده سوال نپرسیده باشم و شما را خسته نکرده باشم، به امید اینکه همه گمراهان از خواب غفلت بیدار شوند تا هنگام ظهور حضرت مهدی(عجل) ما شرمنده ایشان نباشیم.

پاسخ:

رسیدگی به اعمال در صحنه ی محشر تا آن مقطعی است که افراد به بهشت یا جهنّم بروند. از آن به بعد اهل بهشت برای ابد در بهشت می مانند ؛ و سیر بهشتی خود را به سمت باطن هستی آغاز می نمایند و دم به دم به سوی معرفة الله پیش می روند و هر نعمتی که استفاده می کنند قدمی است به سوی خدا و موجب فزونی معرفت آنها می شود. این سیر الی الله برای اهل بهشت به صورت تجدّد امثال نمایان می شود ؛ یعنی آنها دائماً در مراتب بهشت بالاتر می روند که مرتبه ی بالا در حقیقت باطن همان مرتبه ی سابق می باشد ؛ و باطن نهایی هر نعمت بهشتی نیز در حقیقت اسمی از اسماء الهی است.

امّا اهل جهنّم دو گروهند ؛ گروهی اصل جهنّم و منبع آتش آن می باشند که تا ابد در جهنّم خواهند بود ؛ وَ أَمَّا الْقاسِطُونَ فَكانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً ـــــ و امّا ظالمان آتشگيره و هيزم دوزخند. (الجن:15). اینان امامان گمراهی هستند که دیگران را به جهنّم کشانده اند ؛ لذا پیروانشان نیز به آتش آنها می سوزند. امّا گروه دیگر کسانی هستند که هنوز فطرت توحیدی خود را دارند ؛ لکن آن را آلوده ساخته اند. لذا اینان در اثر عذاب جهنّم از آلودگی ها پاک می شوند و بسته به مقدار آلودگی که دارند ، بالاخره از جهنّم نجات خواهند یافت ؛ و آنگاه اینان نیز بسته به رتبه ی وجودیشان سیر بهشتی خود را به سمت باطن هستی خواهند داشت ؛ کما اینکه نجاتشان از جهنّم نیز بخشی از این سیر به سوی کمال محض می باشد.

البتّه گفتنی است که قیامت آخر عالم موجود ماست ، نه انتهای خلقت خدا. بعد از قیامت عالم فعلی ، دوباره از مادّه ی همین عالم مادّه ، عالم مادّی دیگر برپا خواهد شد و بعد از آن نیز عالمی دیگر . کما اینکه عالم ما نیز بعد از قیامت عالم قبلی پدید آمده بود. لذا خدا همواره مخلوق داشته و همواره نیز مخلوق خواهد داشت. بر این اساس ، بی نهایت موجود مکلّف الآن رو به سوی خدا می روند و بی نهایت موجود مکلّف دیگر نیز در راهند. لکن باید دانست که هر چه موجودات به پیش روند ، همچنان بی نهایت مقدار با خدا فاصله دارند ؛ چرا که خدای نامحدود قابل دستیابی نیست. ولی اهل بهشت در هر قدمی از این سیر الی الله ، جلوه ای نو از خداوند متعال می بینند که قبلاً مشاهده نکرده اند. این است که فرمود: كُلَّ يَوْمٍ هُوَ في‏ شَأْنٍ  ـــ هر روز او در شأنی است(الرحمن:29) ؛ یعنی او در هر ظرف ظهوری و در هر مرتبه از مراتب هستی با شأنی ظاهر می شود. در عالم مادّه ظهوری دارد ؛ در عالم ملکوت ظهوری برتر دارد ؛ و در جبروت ظهوری باز هم برتر و ... . او را بی نهایت اسم تکوینی است که همگی ظهورات اویند و خلق را جز به ظهورات او راه نیست و درک کنه ذاتش ذاتاً غیر ممکن می باشد.

عَنْ جَابِرِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ:  سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ : أَ فَعَيِينا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ فَقَالَ يَا جَابِرُ تَأْوِيلُ ذَلِكَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَفْنَى هَذَا الْخَلْقَ وَ هَذَا الْعَالَمَ وَ سَكَنَ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ وَ أَهْلُ النَّارِ النَّارَ جَدَّدَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَالَماً غَيْرَ هَذَا الْعَالَمِ وَ جَدَّدَ عَالَماً مِنْ غَيْرِ فُحُولَةٍ وَ لَا إِنَاثٍ يَعْبُدُونَهُ وَ يُوَحِّدُونَهُ وَ يَخْلُقُ لَهُمْ أَرْضاً غَيْرَ هَذِهِ الْأَرْضِ تَحْمِلُهُمْ وَ سَمَاءً غَيْرَ هَذِهِ السَّمَاءِ تُظِلُّهُمْ لَعَلَّكَ تَرَى أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّمَا خَلَقَ هَذَا الْعَالَمَ الْوَاحِدَ أَوْ تَرَى أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ يَخْلُقْ بَشَراً غَيْرَكُمْ بَلَى وَ اللَّهِ لَقَدْ خَلَقَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَلْفَ أَلْفِ عَالَمٍ وَ أَلْفَ أَلْفِ آدَمٍ وَ أَنْتَ فِي آخِرِ تِلْكَ الْعَوَالِمِ وَ أُولَئِكَ الْآدَمِيِّينَ ـــــــــــ جابر بن يزيد، گوید: از امام باقر(ع) تفسير قول خدای عزّ و جلّ را پرسيدم که می فرماید:آيا درمانده شديم به آفرينش نخست بلكه آنان هر روز در پوششى از آفرينشى تازه‏اند (ق: 15) ؛ امام پاسخ فرمودند: اى جابر تأويلش اين است كه چون خدای عزّ و جلّ اين خلق را پايان دهد و اين عالم را ؛ و اهل بهشت در بهشت جا كنند، و اهل دوزخ در دوزخ، خدا ی عزّ و جلّ عالمی غیر اين عالم از نو بيافريند، و عالمی نو به پا می کند بدون ‏نر و ماده ای ،که او را می پرستند و يگانه می شناسند، و زمينى جز اين زمين براى آنها بيافريند كه روى آن باشند، و آسمانى جز اين آسمان كه بر آنها سايه كند. شايد تو پندارى كه خدا ی عزّ و جلّ فقط اين يك عالم را آفريده، يا اينكه خدای عزّ و جلّ آدمى جز شما نيافريده است؟! آرى به خدا سوگند البته خدا ی تبارك و تعالى هزار هزار عالم و هزار هزار آدم (ابو البشر) آفريده و تو دنبال اين همه عالمها و اين همه آدميانى ( بحار الانوار ، ج8 ، ص 375 )

عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ ع يَقُولُ: إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ مُحَمَّداً وَ عَلِيّاً وَ الطَّيِّبِينَ مِنْ نُورِ عَظَمَتِهِ وَ أَقَامَهُمْ أَشْبَاحاً قَبْلَ الْمَخْلُوقَاتِ ثُمَّ قَالَ أَ تَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ لَمْ يَخْلُقْ خَلْقاً سِوَاكُمْ بَلَى وَ اللَّهِ لَقَدْ خَلَقَ اللَّهُ أَلْفَ أَلْفِ آدَمَ وَ أَلْفَ أَلْفِ عَالَمٍ وَ أَنْتَ وَ اللَّهِ فِي آخِرِ تِلْكَ الْعَوَالِمِ ـــــــ ابو حمزه ثمالى می گوید از عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ ــ عليه السّلام ـــ شنیدم که فرمود:همانا خدا محمّد و على و فرزندان پاكشان را از نور عظمت خود آفريد و آنان را پيش از مخلوقات ، چون اشباحی قائم نمود ؛ سپس فرمود: تو گمان دارى خدا خلقى جز شما نيافريده ؛ آرى سوگند به خدا البته خدا هزار هزار آدم و هزار هزار عالم آفريده، و تو به خدا سوگند دنبال و آخر همه ی اين عالمهایى.( بحارالانوار ، ج 25 ، ص 25 )

امام صادق (ع) فرمودند: لَقَدْ خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي الْأَرْضِ مُنْذُ خَلَقَهَا سَبْعَةَ عَالَمِينَ لَيْسَ هُمْ مِنْ وُلْدِ آدَمَ خَلَقَهُمْ مِنْ أَدِيمِ الْأَرْضِ فَأَسْكَنَهُمْ فِيهَا وَاحِداً بَعْدَ وَاحِدٍ مَعَ عَالَمِهِ ثُمَّ خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ آدَمَ أَبَا الْبَشَرِ وَ خَلَقَ ذُرِّيَّتَهُ مِنْهُ وَ لَا وَ اللَّهِ مَا خَلَتِ الْجَنَّةُ مِنْ أَرْوَاحِ الْمُؤْمِنِينَ مُنْذُ خَلَقَهَا وَ لَا خَلَتِ النَّارُ مِنْ أَرْوَاحِ الْكُفَّارِ وَ الْعُصَاةِ مُنْذُ خَلَقَهَا عَزَّ وَ جَلَّ لَعَلَّكُمْ تَرَوْنَ أَنَّهُ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ وَ صَيَّرَ اللَّهُ أَبْدَانَ أَهْلِ الْجَنَّةِ مَعَ أَرْوَاحِهِمْ فِي الْجَنَّةِ وَ صَيَّرَ أَبْدَانَ أَهْلِ النَّارِ مَعَ أَرْوَاحِهِمْ فِي النَّارِ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَا يُعْبَدُ فِي بِلَادِهِ وَ لَا يَخْلُقُ خَلْقاً يَعْبُدُونَهُ وَ يُوَحِّدُونَهُ بَلَى وَ اللَّهِ لَيَخْلُقَنَّ اللَّهُ خَلْقاً مِنْ غَيْرِ فُحُولَةٍ وَ لَا إِنَاثٍ يَعْبُدُونَهُ وَ يُوَحِّدُونَهُ وَ يُعَظِّمُونَهُ وَ يَخْلُقُ لَهُمْ أَرْضاً تَحْمِلُهُمْ وَ سَمَاءً تُظِلُّهُمْ أَ لَيْسَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَ فَعَيِينا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ ـــــــــ البته كه خدای عز و جل از آنگاه كه زمين را آفريده هفت عالمیان آفريده كه از فرزندان آدم نيستند، آنان را از خاك روى زمين آفريده و در آن يكى را پس از ديگرى در جهان خود جا داده، سپس خدای عز و جل آدم ابو البشر را آفريد و فرزندانش را از او آفريد. سوگند به خدا از روزى كه خدا بهشت را آفريده از ارواح مؤمنان تهى نبوده ، و دوزخ از آن زمان که آفریده شده از ارواح كفّار و گنهكاران خالی نبوده است . شايد شما در نظر آريد كه چون روز رستاخيز شود، و خدا بدنهاى بهشتيان را با ارواح آنها در بهشت درآورد، و بدنهاى كافران را با ارواحشان در دوزخ ، خدا تبارك و تعالى در بلادش پرستيده نشود ، و خلقى نيافريند كه او را بپرستند و يگانه اش دانند، و بزرگش شمارند؟ آرى سوگند به خدا كه البته خلقى آفريند بى ‏نر و ماده كه او را بپرستند و يگانه شناسند و بزرگ دارند، و بيافريند برایشان زمينى در زير پا و آسمانى بالاى سر.آيا نيست كه خدا عز و جل می فرمايد: روزى كه به جاى زمين زمين ديگر آيد و به جاى آسمانها آسمانهاى ديگر (آیه 48 ابراهيم) و خدای عزّ و جلّ فرموده: آيا درمانديم در آفرينش نخست بلكه آنها هر روزه در پوششى از آفرينشى تازه‏اند( آیه15ق). ( بحار الانوار ، ج 54، ص 319 و 320 )
از این قبیل روایات ــ که تنها چند مورد آن ذکر شد ــ استفاده می شود که :
1ـ عوالم فراوان و موجودات عاقل فراوانی قبل از عالم فعلی و بنی آدم وجود داشته اند.
2ـ عوالم فراوان و موجودات عاقل فراوانی نیز بعد از بنی آدم خلق خواهند شد.
3ـ موجودات قبل از آدم مثل انسان اهل عبادت بوده اند ؛ موجودات بعدی نیزچنین خواهند بود .
4ـ موجودات قبل از آدم قیامت و بهشت و جهنم داشته اند موجوداتی بعدی نیز چنین خواهند بود.
قبل از آدم بر روی همین زمین فعلی هفت گونه موجود خداشناس و عاقل زندگی کرده و منقرض شده اند. لذا هزاران هزار موجود عاقل دیگر یا در کرات دیگر بوده اند یا در عوالمی قبل از عالم فعلی.
6ـ حقیقت چهارده معصوم ــ نه وجود جسمانی آنها ــ نسبت به همه ی موجودات ، تقدم در خلقت داشته و اشرف از همه هستند . از برخی روایات دیگر استفاده می شود که همه ی انبیا و اوصیا ظهورات مختلف حقیقت انسان کاملند و در عالم ما چهارده معصوم کاملترین ظهور آن حقیقتند. لذا این احتمال وجود دارد که آن حقیقت نوری در عالمها و آدمهای سابق و لاحق نیز ظهور داشته باشد. عرفا بر این عقیده اند که واقع امر چنین است و حقیقت محمدیّه در هر عصر و دوره ای ظهور دارد و هیچگاه عالم خالی از انسان کامل نیست.