(18/100128348)- 

پرسشکسي که فوت مي کند مثلا در سن پيري يا جواني و روح او جدامي شود و در روز قيامت همه مردگان زنده مي شوند، آيا به همان سني که فوت کرده در آن دنيا زندگي مي کند يا خير؟ آيا دوباره در آن دنيا به همراه پدرومادر يا همسر خود با هم زندگي مي کنيم؟

پاسخ:

1ـ دنیا اسم خاصّ عالم مادّه است ؛ لذا آخرت را آن دنیا نمی گویند. عوالم ، سه مرتبه اند: عالم دنیا ، عالم برزخ و عالم آخرت. دنیا را جهان نیز می گویند ؛ چون جهان یعنی آنچه که جهش و حرکت دارد. و عالم مادّه تنها عالمی است که در آن حرکت وجود دارد. امّا در برزخ و آخرت ، حرکت به معنی خروج تدریجی شیء از حالت بالقوّه برای رسیدن به حالت بالفعل وجود ندارد. لذا در آن دو عالم ، زمان نیز نخواهد بود. چون زمان چیزی جز مقدار حرکت نیست.

پس در عالم برزخ و عالم آخرت ، سنّ و سال معنی ندارد ؛ چون عمر و سنّ و سال وقتی معنا دارند که زمانی باشد. امّا قیافه ی اهل بهشت قیافه جوان خواهد بود.

قَالَ ص لِلْعَجُوزِ الْأَشْجَعِيَّةِ يَا أَشْجَعِيَّةُ لَا تَدْخُلُ الْعَجُوزُ الْجَنَّةَ فَرَآهَا بِلَالٌ بَاكِيَةً فَوَصَفَهَا لِلنَّبِيِّ ص فَقَالَ ص وَ الْأَسْوَدُ كَذَلِكَ فَجَلَسَا يَبْكِيَانِ فَرَآهُمَا الْعَبَّاسُ فَذَكَرَهُمَا لَهُ فَقَالَ ص وَ الشَّيْخُ كَذَلِكَ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَ طَيَّبَ قُلُوبَهُمْ وَ قَالَ يُنْشِئُهُمُ اللَّهُ كَأَحْسَنِ مَا كَانُوا وَ ذَكَرَ أَنَّهُمْ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ شُبَّاناً مُنَوَّرِينَ وَ قَالَ ص إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ جُرْدٌ مُرْدٌ مُكَحَّلُونَ ــــ رسول خدا (ص) به پیرزنی از قبیله اشجع فرمودند: ای اشجعی ! پیرزنان وارد بهشت نخواهند شد. بلال حبشی دید که پیرزن گریه می کند ؛ پس حال وی را به پیامبر (ص) بازگو نمود. رسول خدا (ص) فرمودند: سیاهپوستان نیز همچنین ( یعنی آنها هم بهشت نمی روند). پس هر دو (بلال و پیرزن) گریه کنان نشستند. پس عبّاس (عموی پیامبر) حال ایشان را برای رسول خدا(ص) یادآور شد. حضرت فرمودند: پیرمردان نیز بهشت نمی روند. سپس آنها را فراخواندند و قلبشان را شاد نموده و فرمودند:خداوند این سه گروه را بهتر از آنکه بودند خواهد ساخت. آنها در حالی وارد بهشت می شوند که جوان هستند و نورانی. و فرمودند: همانا اهل بهشت جُرد و مُرد هستند (یعنی مانند جوانی هستند که در آستانه ریش در آوردن باشد ) ؛ و سرمه کشیده اند ( یا سیاه چشمند) (مستدرك‏الوسائل ،ج 8 ،ص411)
 

وَ قَالَتْ عَجُوزٌ مِنَ الْأَنْصَارِ لِلنَّبِيِّ ص ادْعُ لِي بِالْجَنَّةِ فَقَالَ إِنَّ الْجَنَّةَ لَا يَدْخُلُهَا الْعَجُوزُ فَبَكَتِ المَرْأَةُ فَضَحِكَ النَّبِيُّ ص وَ قَالَ أَ مَا سَمِعْتِ قَوْلَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِنَّا أَنْشَأْناهُنَّ إِنْشاءً فَجَعَلْناهُنَّ أَبْكاراً ــــ و پیرزنی از انصار به پیامبر (ص) گفت:دعا بفرمایید که من بهشت روم ! حضرت فرمودند: پیرزنان بهشت نمی روند. پس آن زنان گریان شد. پیامبر (ص) خندید و گفت: آیا نشنیده ای گفتار خداوند تبارک و تعالی را که فرمود: ما آنها را آفريدیم ، چه آفریدنی ؛ پس همه را دوشيزه قرار داديم (مستدرك‏الوسائل، ج8 ،ص 410)

رسول الله (ص) فرمودند:  يُحْشَرُ الْمُتَكَبِّرُونَ كَأَمْثَالِ الذَّرِّ وَ أَنَّ ضِرْسَ الْكَافِرِ مِثْلُ أُحُدٍ وَ أَنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ جُرْدٌ مُرْدٌ مَكْحُولُونَ ـــ متکبّران محشور می شوند مانند مورچه و همانا دندان کافر مثل کوه اُحد خواهد بود ؛ و اهل بهشت جوانانی خواهند در آستانه ی ریش درآوردن و سرمه زده ( یا سیاه چشم) (بحارالأنوار،ج7 ،ص49 )

امام باقر (ع) فرمودند: إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ جُرْدٌ مُرْدٌ مُكَحَّلِينَ مُكَلَّلِينَ مُطَوَّقِينَ مُسَوَّرِينَ مُخَتَّمِينَ نَاعِمِينَ مَحْبُورِينَ مُكَرَّمِينَ يُعْطَى أَحَدُهُمْ قُوَّةَ مِائَةِ رَجُلٍ فِي الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ وَ الشَّهْوَةِ وَ الْجِمَاعِ قُوَّةُ غِذَائِهِ قُوَّةُ مِائَةِ رَجُلٍ فِي الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ وَ يَجِدُ لَذَّةَ غَدَائِهِ مِقْدَارَ أَرْبَعِينَ سَنَةً وَ لَذَّةَ عَشَائِهِ مِقْدَارَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَدْ أَلْبَسَ اللَّهُ وُجُوهَهُمُ النُّورَ وَ أَجْسَادَهُمُ الْحَرِيرَ بِيضُ الْأَلْوَانِ صُفْرُ الْحُلِيِّ خُضْرُ الثِّيَابِ ــــ همانا بهشتيان افرادى هستند امرد و بى مو، چشمانشان سرمه كشيده، بر سرهايشان تاج، در گردنهايشان گردنبند و در دستهايشان دستبند و در انگشتانشان انگشترى است، مرفه و شادمان و ارجمندند. به هر يک از ايشان نيروى صد مرد در خوردن و آشاميدن و شهوت و جماع داده مى‏شود. نيروى غذايش به اندازه نيروى خوراك و نوشاك صد تن است. تا چهل سال لذت غذايش را حس مى‏كند و لذت شامى را كه مى‏خورد به اندازه چهل سال است. خداوند ، صورتهايشان را با نور و بدنهایشان را با حرير سفيد با زيور زرد و لباس سبز پوشانده است (بحارالأنوار ،ج8،ص220)

 

2ـ آیا اهل بهشت اهل و عیال خود را خواهند دید؟

 

الف ـ دیدار در برزخ

طبق روایات اهل بیت (ع) اموات ، در عالم برزخ ، دارای بدنهای غیر مادّی و شبح گونه ای هستند که با آن ابدان در عالم برزخ زندگی می کنند و همدیگر را نیز می شناسند. در عالم برزخ هر شخصی جایگاه خاصّی برای خود دارد ، که شبها را در آن به سر می برد ؛ امّا روزها عدّه ای از آنها به وادی السّلام منتقل می شوند که بهشت عالم برزخ است و عدّه ای دیگر نیز به وادی برهوت برده می شوند که جهنّم برزخی است. همچنین هر کس ــ اعمّ از مؤمن و غیر مؤمن ــ بسته به عمل و مرتبه ی وجودی خود ، گاه اجازه می یابد تا از اهل خود در دنیا دیدار نماید.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَيَزُورُ أَهْلَهُ فَيَرَى مَا يُحِبُّ وَ يُسْتَرُ عَنْهُ مَا يَكْرَهُ وَ إِنَّ الْكَافِرَ لَيَزُورُ أَهْلَهُ فَيَرَى مَا يَكْرَهُ وَ يُسْتَرُ عَنْهُ مَا يُحِبُّ قَالَ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَزُورُ كُلَّ جُمْعَةٍ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَزُورُ عَلَى قَدْرِ عَمَلِهِ . ـــــ امام صادق (ع) فرمودند:روح مؤمن أهل خود را ديدار می كند و آنچه خوش آیند او باشد می بيند و آنچه خوش آیند او نیست از او نهان داشته می شود، و كافر زیارت می کند اهل خود را و آنچه خوش آیند او نیست می بيند و آنچه خوش آیند او است از او نهان داشته می شود ؛ سپس فرمود: برخی از آنها اهل خود را زیارت می کنند روز جمعه و برخی نیز زیارت می کنند به اندازه عمل خویش.( بحار الأنوار ، ج‏58، ص: 52)

امّا درباره ای اینکه اهل برزخ همدیگر را می شناسند ، روایات زیاد است به برخی از آنها اشاره می شود. عَنْ حَبَّةَ الْعُرَنِيِّ قَالَ خَرَجْتُ مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع إِلَى الظَّهْرِ فَوَقَفَ بِوَادِي السَّلَامِ كَأَنَّهُ مُخَاطِبٌ لِأَقْوَامٍ فَقُمْتُ بِقِيَامِهِ حَتَّى أَعْيَيْتُ ثُمَّ جَلَسْتُ حَتَّى مَلِلْتُ ثُمَّ قُمْتُ حَتَّى نَالَنِي مِثْلُ مَا نَالَنِي أَوَّلًا ثُمَّ جَلَسْتُ حَتَّى مَلِلْتُ ثُمَّ قُمْتُ وَ جَمَعْتُ رِدَائِي فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنِّي قَدْ أَشْفَقْتُ عَلَيْكَ مِنْ طُولِ الْقِيَامِ فَرَاحَةَ سَاعَةٍ ثُمَّ طَرَحْتُ الرِّدَاءَ لِيَجْلِسَ عَلَيْهِ فَقَالَ لِي يَا حَبَّةُ إِنْ هُوَ إِلَّا مُحَادَثَةُ مُؤْمِنٍ أَوْ مُؤَانَسَتُهُ قَالَ قُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ إِنَّهُمْ لَكَذَلِكَ قَالَ نَعَمْ وَ لَوْ كُشِفَ لَكَ لَرَأَيْتَهُمْ حَلَقاً حَلَقاً مُحْتَبِينَ يَتَحَادَثُونَ فَقُلْتُ أَجْسَامٌ أَمْ أَرْوَاحٌ فَقَالَ أَرْوَاحٌ وَ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ يَمُوتُ فِي بُقْعَةٍ مِنْ بِقَاعِ الْأَرْضِ إِلَّا قِيلَ لِرُوحِهِ الْحَقِي بِوَادِي السَّلَامِ وَ إِنَّهَا لَبُقْعَةٌ مِنْ جَنَّةِ عَدْن‏ ـــــ حبّه عرفی گوید : با امیر مومنان به سوی پست کوفه خارج شدیم ؛ امیر المومنین (ع) در پشت کوفه در وادی السلام ایستاده بود و گویی با کسانی سخن می گفت. من نیز با او ایستادم تا خسته شدم ، پس نشستم تا اینکه ملول شدم ، دوباره برخاستم و ردایم را جمع کرده و گفتم یا امیرالمومنین من بر تو نگرانم از ایستادن زیاد ، بنشین و استراحت کن ! سپس ردایم را بر زمین پهن کردم تا بنشیند. فرمودند: ای حبّه آنچه دیدی نبود مگر سخن گفتن و مؤانست با مؤمن. گفتم یا امیرالمومنین ! آنها نیز چنین هستند؟ فرمود آری اگر آنچه من می بینم برای تو هم کشف می شد ، می دیدی که مؤمنان حلقه وار نشسته و با هم سخن می گویند. گفتم اجسادند یا ارواح؟ فرمودند: ارواح ؛ و مومنی نمی میرد مگر اینکه به روح او گفته می شود: به وادی السلام ملحق شو. همانا وادی السلام قطعه ای از بهشت عدن است. (بحار الأنوار ، ج‏58 ،ص51 )

توجّه: اینکه حضرت فرمود: ارواحند ، برای آن بود که حبّه عرفی توان فهم اجساد غیر مادّی را نداشت. اینکه او پرسید آیا اجسادند یا ارواح؟ منظورش از اجساد ، همان ابدان مادّی داخل قبر بود ، لذا اگر حضرت می فرمود: آنها بدن دارند ، او خیال می کرد که حضرت با بدنهای پوسیده ی داخل قبر سخن می گوید.

 

عَنْ ضُرَيْسٍ الْكُنَاسِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنَّ لِلَّهِ جَنَّةً خَلَقَهَا اللَّهُ فِي الْمَغْرِبِ وَ مَاءُ فُرَاتِكُمْ هَذِهِ يَخْرُجُ مِنْهَا وَ إِلَيْهَا تَخْرُجُ أَرْوَاحُ الْمُؤْمِنِينَ مِنْ حُفَرِهِمْ عِنْدَ كُلِّ مَسَاءٍ فَتَسْقُطُ عَلَى ثِمَارِهَا وَ تَأْكُلُ مِنْهَا وَ تَتَنَعَّمُ فِيهَا وَ تَتَلَاقَى وَ تَتَعَارَفُ فَإِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ هَاجَتْ مِنَ الْجَنَّةِ فَكَانَتْ فِي الْهَوَاءِ فِيمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ تَطِيرُ ذَاهِبَةً وَ جَائِيَةً وَ تَعْهَدُ حُفَرَهَا إِذَا طَلَعَتِ الشَّمْسُ وَ تَتَلَاقَى فِي الْهَوَاءِ وَ تَتَعَارَفُ قَالَ وَ إِنَّ لِلَّهِ نَاراً فِي الْمَشْرِقِ خَلَقَهَا لِيُسْكِنَهَا أَرْوَاحَ الْكُفَّارِ وَ يَأْكُلُونَ مِنْ زَقُّومِهَا وَ يَشْرَبُونَ مِنْ حَمِيمِهَا لَيْلَهُمْ فَإِذَا طَلَعَتِ الْفَجْرُ هَاجَتْ إِلَى وَادٍ بِالْيَمَنِ يُقَالُ لَهُ بَرَهُوتُ أَشَدَّ حَرّاً مِنْ نِيرَانِ الدُّنْيَا كَانُوا فِيهَا يَتَلَاقَوْنَ وَ يَتَعَارَفُونَ فَإِذَا كَانَ الْمَسَاءُ عَادُوا إِلَى النَّارِ فَهُمْ كَذَلِكَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ــــــــ ضریس کنّاسی از امام باقر (ع) روایت نمود که : خدا بهشتى در مغرب آفريده و آب فرات شما از آن می آيد، و ارواح مؤمنان هر شب از گورهاشان‏ بدان گرايند، و از ميوه‏هایش براى آنها افتد و از آن بخورند و در آن نعمت داده شوند و با هم ملاقات نمایند و همدیگر را بشناسند، و چون سپيده بدمد ، از بهشت بجهند و در هوا ميان آسمان و زمين بپرند و رفت و آمد كنند و چون خورشيد برآيد به گور خود رسند و در هوا با هم ملاقات نمایند و همدیگر را بشناسند. و فرمود: و خدا را دوزخى است در مشرق که آن را براى جايگاه كفار آفريده ؛ که شبانه در آن از زقّوم بخورند و از حميم بنوشند و چون سپيده بدمد به سرزمینی در يمن بجهند به نام برهوت كه از همه ی آتشهای دنيا گرمتر است و در آن با هم ملاقات كنند و همدیگر را بشناسند و چون شب شود به آتش بازگردند، و پيوسته چنين باشند تا روز قيامت (بحار الأنوار ، ج‏58 ،ص51 )

حاصل کلام آنکه اهل بهشت در برزخ ، هم قادرند به دنیا رفت و آمد نموده و بازماندگان خود را ببینند ؛ هم می توانند اقوام مرده ی خودشان را در وادی السلام ملاقات کنند و از صبح تا شب با آنها باشند.

 

ب ـ دیدار در آخرت

خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید: يا عِبادِ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ وَ لا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ - الَّذينَ آمَنُوا بِآياتِنا وَ كانُوا مُسْلِمينَ - ادْخُلُوا الْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَ أَزْواجُكُمْ تُحْبَرُونَ - یُُطافُ عَلَيْهِمْ بِصِحافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَ أَكْوابٍ وَ فيها ما تَشْتَهيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَ أَنْتُمْ فيها خالِدُونَ - وَ تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتي‏ أُورِثْتُمُوها بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ.ـــــــ اى بندگان من! امروز نه ترسى بر شماست و نه اندوهگين مى‏شويد! همان كسانى كه به آيات ما ايمان آوردند و تسليم بودند. شما و همسرانتان در نهايت شادمانى وارد بهشت شويد! ظرفها و جامهاى طلايى را گرداگرد آنها مى‏گردانند؛ و در آن(بهشت) آنچه دلها مى‏خواهد و چشمها از آن لذّت مى‏برد موجود است؛ و شما هميشه در آن خواهيد ماند! اين بهشتى است كه شما وارث آن مى‏شويد بخاطر اعمالى كه انجام مى‏داديد. (زخرف: 68 72 )

ظاهر این آیه ی شریفه بیانگر آن است که مخاطب این آیه مومنان هستند ، اعمّ از مردان مومن و زنان مومن. لذا مومنین با همسرانشان وارد بهشت می شوند؛ علامه طباطبایی در تفسیر المیزان فرموده اند : مراد از این ازواج حور العین نیستند ؛ چون حور العین خارج از بهشت نیستند که داخل آن شوند . پس مراد از آن ، همسران دنیایی هستند. اما جای شک نیست که زنان همه ی مردان بهشتی اهل بهشت نمی شوند ؛ همینطور شوهران همه ی زنان بهشتی هم اهل بهشت نمی شوند ؛ درحالی که خطاب خداوند متعال به همه ی اهل بهشت است ؛ لذا بعید نیست که در بهشت و حتی قبل از ورود در بهشت یا حتی در عالم برزخ ، زنان مومن بهشتی با مردان مومن بهشتی ، همسر شوند.( الله اعلم )

باز خداوند متعال فرمود: جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَها وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّيَّاتِهِمْ وَ الْمَلائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ كُلِّ باب‏ ــــــ (همان) باغهاى جاويدان بهشتى كه وارد آن مى‏شوند؛ و همچنين پدران و همسران و فرزندان صالح آنها؛ و فرشتگان از هر درى بر آنان وارد مى‏گردند (الرعد:23)

و فرمود: هُمْ وَ أَزْواجُهُمْ في‏ ظِلالٍ عَلَى الْأَرائِكِ مُتَّكِؤُنَ ـــــ آنها و همسرانشان در سايه‏هاى(قصرها و درختان بهشتى) بر تختها تكيه زده‏اند. ( يس:56)

پس اگر اهل خانواده ای بهشتی باشند باهم خواهند بود و این نعمتی است بر آنها. امّا اگر برخی از آنها جهنّمی باشند ؛ یا به شفاعت خود آنها یا به شفاعت دیگر شافعان از جهنّم خلاص خواهند شد و به خانواده ی خود خواهند پیوست ؛ یا خداوند خاطره ی آنها را از دل اهلش خواهد زدود تا رنجی از این بابت نداشته باشند. البته اگر شخص جهنّمی کافر و مشرک محض یا اهل عناد با خدا یا اهل بدعت نبوده باشد بالاخره بعد از مدّتی عذاب از جهنّم خلاص خواهد شد.

نکته ی دیگر آنکه اهل بهشت جز به امور حقّ توجّه ندارند ؛ لذا اگر برخی اقوام دنیایی آنها اهل باطل باشند ، مورد توجّه اهل بهشت نخواهند بود ؛ چه رسد که برای آنها دلتنگ شوند. در آخرت تمام رابطه ها بریده می شوند جز رابطه ی ایمانی. لذا فرمود: فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ  ــــ پس آن گاه كه در صور دميده شود، آن روز ميانشان نسبت خويشاوندى وجود ندارد، و از همديگر پرس و جو نمی کنند(المؤمنون:101)