(5/100130714)- 

پرسش:چرا خداوند درک وجود بهشت و جهنم را بر عهده انسان قرار داده است و نشانه هايي از آن را آشکار نکرده است؟

پاسخ:
سبحان الله ! آیا این همه آیات که در وصف بهشت و جهنّم آمده نشانه نیستند؟! کافی است سری به کتب متکلّمین و حکما و عرفا بزنید تا ببینید چه معارف شگرفی از همین آیات مربوط به بهشت و جهنّم استخراج نموده اند. آنچه خداوند متعال در باب بهشت و جهنّم بر عهده ی انسان گذاشته ـ آن هم نه کاملاً ـ دو امر است. نخست اثبات وجود عالم آخرت و بهشت و جهنّم. ثانیاً فهم تفصیلی اوصاف بهشت و جهنّم از طریق تفکّر در آیات و روایات مربوطه.

برای نمونه آیاتی را در ارتباط با وصف بهشت ذکر می کنیم تا ملاحظه فرمایید که خداوند متعال چگونه بهشت را توصیف نموده است. البته در مورد جهنّم نیز چنین توصیفاتی وجود دارد.

وَ بَشِّرِ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ كُلَّما رُزِقُوا مِنْها مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قالُوا هذَا الَّذي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً وَ لَهُمْ فيها أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فيها خالِدُون ــــ  و كسانى را كه ايمان آورده‏اند و كارهاى شايسته انجام داده‏اند، مژده ده كه ايشان را باغهايى خواهد بود كه از زير آنها جويها روان است. هر گاه ميوه‏اى از آن روزىِ ايشان شود، مى‏گويند: اين همان است كه پيش از اين روزىِ ما بوده. و مانند آن براى آنها آورده شود و در آنجا همسرانى پاكيزه خواهند داشت و در آنجا جاودانه بمانند (البقرة:25)

نکات این آیه:

1ـ برای هر مومنی بهشتی است یا برای هر مومنی چندین بهشت می باشد.

2ـ در زیر درختان این بهشتها نهرهایی جاری است. از برخی آیات استفاده می شود که برخی از این نهرها از آب هستند و برخی دیگر از عسل و شیر.

3ـ میوه هایی که در آن بهشتها در اختیار بهشتی قرار می گیرد ، قبلاً نیز آن را مصرف نموده اند ؛ لکن هر بار با بار قبلی تفاوت دارد. چون هر بار باطن بار قبلی است. لذا در عین اینکه آن نیست ولی آن است.

4ـ اهل بهشت همسر خواهند داشت. از برخی آیات استفاده می شود که برخی از این همسران انسانند و برخی دیگر حورالعین. از جمله اگر زن و شوهر هر دو اهل بهشت باشند در بهشت نیز زن و شوهر خواهند بود.

5ـ این بهشتها ابدی اند و زوال در آنها راه ندارد.

جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَها وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّيَّاتِهِمْ وَ الْمَلائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ كُلِّ بابٍ ؛ سَلامٌ عَلَيْكُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ ــــ (همان) باغهاى جاويدان بهشتى كه وارد آن مى‏شوند؛ و همچنين پدران و همسران و فرزندان صالح آنها؛ و فرشتگان از هر درى بر آنان وارد مى‏گردند ؛ (و به آنان مى‏گويند:) سلام بر شما بخاطر صبر و استقامتتان! چه نيكوست سرانجام آن سراى جاويدان! (الرعد:23ـ 24)

نکات آیات:

1ـ والدین و همسران و فرزندان صالح افراد بهشتی نیز به خود آنها ملحق می شوند.

2ـ برای بهشت درهای فراوانی که ملائک از درهای گوناگون آن بر اهل بهشت وارد می شوند و به آنها سلام می دهند ؛ و آنها را به خاطر صبری که در دنیا داشته اند مورد تمجید قرار می دهند ؛ و از جایگاه آنها تعریف می کنند.

جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَها تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ لَهُمْ فيها ما يَشاؤُنَ كَذلِكَ يَجْزِي اللَّهُ الْمُتَّقينَ ــــ باغهايى از بهشت جاويدان است كه همگى وارد آن مى‏شوند؛ نهرها از زير درختانش مى‏گذرد؛ هر چه بخواهند در آنجا هست؛ خداوند پرهيزگاران را چنين پاداش مى‏دهد (النحل:31)

نکات:

1ـ از زیر درختان بهشتی نهرها جاری است.

2ـ نعمتهای بهشت تابع اراده ی اهل بهشت می باشند. لذا هر چه بخواهند همان دم فراهم خواهد. در آیه ی دیگری این حقیقت را چنین بیان نمود: نَحْنُ أَوْلِياؤُكُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ وَ لَكُمْ فيها ما تَشْتَهي‏ أَنْفُسُكُمْ وَ لَكُمْ فيها ما تَدَّعُونَ ـــ (فرشتگان به آنها می گویند: ) ما ياران و مددكاران شما در زندگى دنيا و آخرت هستيم؛ و براى شما هر چه دلتان بخواهد در بهشت فراهم است، و هر چه طلب كنيد به شما داده مى‏شود(فصلت:31)

أُولئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهارُ يُحَلَّوْنَ فيها مِنْ أَساوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَ يَلْبَسُونَ ثِياباً خُضْراً مِنْ سُنْدُسٍ وَ إِسْتَبْرَقٍ مُتَّكِئينَ فيها عَلَى الْأَرائِكِ نِعْمَ الثَّوابُ وَ حَسُنَتْ مُرْتَفَقاً  ــــ آنها كسانى هستند كه بهشت جاودان براى آنان است؛ باغهايى از بهشت كه نهرها از زيرشان جارى است؛ در آنجا با دستبندهايى از طلا آراسته مى‏شوند؛ و لباسهايى(فاخر) به رنگ سبز، از حرير نازک و ضخيم، در بر مى‏كنند؛ در حالى كه بر تختها تكيه كرده‏اند. چه پاداش خوبى، و چه جمع نيكويى (الكهف:31)

نکات:

1ـ اهل بهشت زیور آلاتی از طلا خواهند داشت.

2ـ اهل بهشت لباسهایی از حریر سبز خواهند داد. حریر ضخیم و نازک.

3ـ تختهایی در بهشت است که اهل بهشت بر آنها تکیه می زنند و باهم به گفتگو می نشینند.

إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ يُحَلَّوْنَ فيها مِنْ أَساوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَ لُؤْلُؤاً وَ لِباسُهُمْ فيها حَريرٌ ــــ خداوند كسانى را كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام داده‏اند، در باغهايى از بهشت وارد مى‏كند كه از زير درختانش نهرها جارى است؛ آنان با دستبندهايى از طلا و مرواريد زينت مى‏شوند؛ و در آنجا لباسهايشان از حرير است.(الحج:23)

وَ جَعَلْنا فيها جَنَّاتٍ مِنْ نَخيلٍ وَ أَعْنابٍ وَ فَجَّرْنا فيها مِنَ الْعُيُون‏ ــــ و در آن باغهايى از نخلها و انگورها قرار داديم و چشمه‏هايى از آن جارى ساختيم (يس:34)

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسى‏ رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ يُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَ الَّذينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعى‏ بَيْنَ أَيْديهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا وَ اغْفِرْ لَنا إِنَّكَ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَديرٌ  ــــ اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد بسوى خدا توبه كنيد، توبه‏اى خالص؛ اميد است(با اين كار) پروردگارتان گناهانتان را ببخشد و شما را در باغهايى از بهشت كه نهرها از زير درختانش جارى است وارد كند، در آن روزى كه خداوند پيامبر و كسانى را كه با او ايمان آوردند خوار نمى‏كند؛ اين در حالى است كه نورشان پيشاپيش آنان و از سوى راستشان در حركت است، و مى‏گويند: پروردگارا! نور ما را كامل كن و ما را ببخش كه تو بر هر چيز توانايى! (التحريم:8)

در بهشت چراغی نیست تا نور دهد بلکه خود اهل بهشت نورانی اند و محیطشان با نور وجود خودشان روشن می شود. يَوْمَ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ لِلَّذينَ آمَنُوا انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ قيلَ ارْجِعُوا وَراءَكُمْ فَالْتَمِسُوا نُوراً فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بابٌ باطِنُهُ فيهِ الرَّحْمَةُ وَ ظاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذابُ  ــــ روزى كه مردان و زنان منافق به مؤمنان مى‏گويند: نظرى به ما بيفكنيد تا از نور شما پرتوى برگيريم! به آنها گفته مى‏شود: به پشت سر خود بازگرديد و كسب نور كنيد! در اين هنگام ديوارى ميان آنها زده مى‏شود كه درى دارد، درونش رحمت است و برونش عذاب (الحديد:13)

كَلاَّ إِنَّ كِتابَ الْأَبْرارِ لَفي‏ عِلِّيِّينَ (18) وَ ما أَدْراكَ ما عِلِّيُّونَ (19) كِتابٌ مَرْقُومٌ (20) يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ (21) إِنَّ الْأَبْرارَ لَفي‏ نَعيمٍ (22) عَلَى الْأَرائِكِ يَنْظُرُونَ (23) تَعْرِفُ في‏ وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعيمِ (24) يُسْقَوْنَ مِنْ رَحيقٍ مَخْتُومٍ (25) خِتامُهُ مِسْكٌ وَ في‏ ذلِكَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ (26) وَ مِزاجُهُ مِنْ تَسْنيمٍ (27) عَيْناً يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ (28) إِنَّ الَّذينَ أَجْرَمُوا كانُوا مِنَ الَّذينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ (29) وَ إِذا مَرُّوا بِهِمْ يَتَغامَزُونَ (30) وَ إِذَا انْقَلَبُوا إِلى‏ أَهْلِهِمُ انْقَلَبُوا فَكِهينَ (31) وَ إِذا رَأَوْهُمْ قالُوا إِنَّ هؤُلاءِ لَضالُّونَ (32) وَ ما أُرْسِلُوا عَلَيْهِمْ حافِظينَ (33) فَالْيَوْمَ الَّذينَ آمَنُوا مِنَ الْكُفَّارِ يَضْحَكُونَ (34) عَلَى الْأَرائِكِ يَنْظُرُونَ (35) هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ ما كانُوا يَفْعَلُونَ  ـــــ چنان نيست كه آنها(درباره معاد) مى‏پندارند، بلكه نامه اعمال نيكان درعليّين است. (18) و تو چه مى‏دانىعليّين چيست؟(19)  نامه‏اى است رقم‏خورده و سرنوشتى است قطعى، (20)  كه مقربان شاهد آنند. (21)  مسلّماً نيكان در انواع نعمت‏اند: (22) بر تختهاى زيباى بهشتى تكيه كرده و(به زيباييهاى بهشت) مى‏نگرند.(23) در چهره‏هايشان طراوت و نشاط نعمت را مى‏بينى و مى‏شناسى. (24)  آنها از شراب(طهور) زلال دست ‏نخورده و سربسته‏اى سيراب مى‏شوند. (25) مهرى كه بر آن نهاده شده از مشک است؛ و در اين نعمتهاى بهشتى راغبان بايد بر يكديگر پيشى گيرند. (26)  اين شراب(طهور) آميخته باتسنيم است، (27)  همان چشمه‏اى كه مقرّبان از آن مى‏نوشند. (28)  بدكاران(در دنيا) پيوسته به مؤمنان مى‏خنديدند، (29) و هنگامى كه از كنارشان مى‏گذشتند آنان را با اشاره تمسخر مى‏كردند، (30)  و چون به سوى خانواده خود بازمى‏گشتند مسرور و خندان بودند، (31) و هنگامى كه آنها را مى‏ديدند مى‏گفتند: اينها گمراهانند (32)  در حالى كه هرگز مأمور مراقبت و متكفّل آنان (مؤمنان‏) نبودند. (33) ولى امروز مؤمنان به كفار مى‏خندند، (34) در حالى كه بر تختهاى آراسته بهشتى نشسته و(به سرنوشت شوم آنها) مى‏نگرند. (35) آيا(با اين حال) كافران پاداش اعمال خود را گرفتند؟ (سوره المطففین )

وَ جَزاهُمْ بِما صَبَرُوا جَنَّةً وَ حَريراً (12) مُتَّكِئينَ فيها عَلَى الْأَرائِكِ لا يَرَوْنَ فيها شَمْساً وَ لا زَمْهَريراً (13) وَ دانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلالُها وَ ذُلِّلَتْ قُطُوفُها تَذْليلاً (14) وَ يُطافُ عَلَيْهِمْ بِآنِيَةٍ مِنْ فِضَّةٍ وَ أَكْوابٍ كانَتْ قَواريرَا (15) قَواريرَا مِنْ فِضَّةٍ قَدَّرُوها تَقْديراً (16) وَ يُسْقَوْنَ فيها كَأْساً كانَ مِزاجُها زَنْجَبيلاً (17) عَيْناً فيها تُسَمَّى سَلْسَبيلاً (18) وَ يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدانٌ مُخَلَّدُونَ إِذا رَأَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤاً مَنْثُوراً (19) وَ إِذا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعيماً وَ مُلْكاً كَبيراً (20) عالِيَهُمْ ثِيابُ سُندُسٍ خُضْرٌ وَ إِسْتَبْرَقٌ وَ حُلُّوا أَساوِرَ مِنْ فِضَّةٍ وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهُوراً (21) إِنَّ هذا كانَ لَكُمْ جَزاءً وَ كانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً  ــــــــ و در برابر صبرشان، بهشت و لباسهاى حرير بهشتى را به آنها پاداش مى‏دهد. (12) اين در حالى است كه در بهشت بر تختهاى زيبا تكيه كرده‏اند، نه آفتاب را در آنجا مى‏بينند و نه سرما را. (13) و در حالى است كه سايه‏هاى درختان بهشتى بر آنها فرو افتاده و چيدن ميوه‏هايش بسيار آسان است. (14) و در گرداگرد آنها ظرفهايى سيمين و قدحهايى بلورين مى‏گردانند.(15) ظرفهاى بلورينى از نقره، كه آنها را به اندازه مناسب آماده كرده‏اند. (16) و در آنجا از جامهايى سيراب مى‏شوند كه لبريز از شراب طهورى آميخته با زنجبيل است، (17)  از چشمه‏اى در بهشت كه نامش سلسبيل است.(18) و بر گردشان(براى پذيرايى) نوجوانانى جاودانى مى‏گردند كه هر گاه آنها را ببينى گمان مى‏كنى مرواريد پراكنده‏اند. (19)  و هنگامى كه آنجا را ببينى نعمتها و ملک عظيمى را مى‏بينى.(20) بر اندام آنها ( بهشتيان‏ ) لباسهايى است از حرير نازک سبز رنگ، و از ديباى ضخيم، و با دستبندهايى از نقره آراسته‏اند، و پروردگارشان شراب طهور به آنان مى‏نوشاند.(21) اين پاداش شماست، و سعى و تلاش شما مورد قدردانى است (سوره الانسان)

إِنَّ أَصْحابَ الْجَنَّةِ الْيَوْمَ في‏ شُغُلٍ فاكِهُونَ (55) هُمْ وَ أَزْواجُهُمْ في‏ ظِلالٍ عَلَى الْأَرائِكِ مُتَّكِؤُنَ (56) لَهُمْ فيها فاكِهَةٌ وَ لَهُمْ ما يَدَّعُونَ (57)

سَلامٌ قَوْلاً مِنْ رَبٍّ رَحيمٍ  ـــــ بهشتيان، امروز به نعمتهاى خدا مشغول و مسرورند. (55)  آنها و همسرانشان در سايه‏هاى(قصرها و درختان بهشتى) بر تختها تكيه زده‏اند. (56)  براى آنها در بهشت ميوه ی بسيار لذّت‏بخشى است، و هر چه بخواهند در اختيار آنان خواهد بود.(57)  بر آنها سلام(و درود الهى) است؛ اين سخنى است از سوى پروردگارى مهربان (سوره یس)

همچنین بخوانید سوره ی واقعه را ؛ و سوره الرحمن آیه 46 به بعد را  ؛ و سوره طور آیه 17 به بعد را ؛ و سوره ص آیه 50 به بعد را.