(1/100156546)

پرسش: سلام خلقت انسان جبر است يا اختيار؟

 

پاسخ:

سوال شما بزرگوار ابهام دارد

«خلقت انسان جبر است يا اختيار؟» يعني چه؟ مثل اين است كه بپرسيد: « خلقت انسان سنگ است يا چوب؟» جبر، جبر است و خلقت انسان نيست. اختيار هم اختيار است و خلقت انسان نيست. خلقت انسان هم خلقت انسان است و جبر و اختيار و ... نيست. هر چيزي خودش فقط خودش است و چيز ديگري نيست.

احتمالاً منظورتان اين بوده كه: « خلقت انسان، جبري است يا اختياري؟»

اگر منظورتان اين باشد، عرض مي شود: خلقت انسان، فعل خداست؛ و خدا در فعل خود مختار است. پس خلقت انسان، فعل اختياري خداست.

امّا خلقت انسان نسبت به خود. روشن است كه خلقت شخص، فعل خود شخص نيست. پس خلقت يك شخص نسبت به خود آن شخص، نه جبري است نه اختياري. چون جبري و اختياري بودن، اوصاف فعل مي باشند؛ و خلقت شخص، فعل خود آن شخص نيست كه نسبت به خود فرد، متّصف به جبري و اختياري بودن بشود.

پس توجّه شود كه: جبري و اختياري بودن، اوصاف فعل مي باشند نه اوصاف هر چيزي. و خلقت شخص، فعل خود او نيست كه نسبت به او متّصف به يكي از اين دو صفت باشد.

اگر كسي مرا از زمين بلند كند و در اتومبيل بگذارد و به تهران ببرد، من در تهران رفتنم نه مجبورم و نه مختار. چون اصلاً من تهران نرفته كه به اجبار باشد يا به اختيار؛ بلكه مرا به تهران برده اند؛ يعني من فاعل نبوده ام بلكه محلّ فعل شخصي ديگر بوده ام؛ و او در بردن من، مختار بوده است.

پس دقّت فرماييد كه، مجبور و مختار، صفات فاعل هستند نه صفت هر چيزي يا صفت مفعول يا صفت محلّ فعل.

وقتي كسي خلق مي شود، مفعول است نه فاعل. لذا در خلقت خويش نه مجبور است نه مختار. اگر كسي روي ديگري فعلي انجام داد، آن ديگري را محلّ فعل گويند نه فاعل؛ لذا باز هم نه مجبور است نه مختار. چون اصلاً كاري نكرده است.