(1/100114425)- 

پرسش:قلب در ماه اول دوره جنيني شکل مي گيرد و روح در ماه چهارم دميده مي شود، آيا اين دو با هم تناقض ندارند؟ لطفا در اسرع وقت پاسخ دهيد.

پاسخ:

از منظر فلاسفه ی اسلامی و آیات و روایات ، روح یا نفس داری مراتبی است که به طور کلّی عبارتند از: نفس جمادی ، نفس نباتی ، نفس حیوانی ، نفس انسانی و نفس قدسیّه.

اثر نفس جمادی حفظ ترکیب و انسجام وجودی است که باعث می شود موجودات مادّی ــ اعمّ از جاندار و بی جان ــ ساختار وجودی خود را حفظ نمایند. لذا از نظر حکمای اسلامی ، موجودات مادّیِ به ظاهر بی جان نیز دارای حیات می باشند ؛ لکن این حیات به قدری ضعیف است که با حواسّ عادی قابل ادراک نیست. امّا اثر نفس نباتی که قویتر از نفس جمادی بوده همه ی کمالات آن را داراست ، جذب و دفع ، رشد و نموّ و تولید مثل است ؛ یعنی موادّی را به خود افزوده به واسطه ی آن رشد و نموّ می نماید و موادّ غیر لازم را از خود دفع می نماید و همچنین زمینه را فراهم می کند تا مشابه دیگری از وجود خود او جدا گشته دارای نفس مستقلّ گردد.

برتر از نفس نباتی ، نفس حیوانی است که تمام کمالات دو مرتبه ی سابق را داشته افزون بر آثار آنها موجب احساس و اراده و حرکت ارادی نیز می شود. فراتر از این مرتبه نفس انسانی است که آن را نفس ایمان نیز می نامند. اثر خاصّ این مرتبه از نفس داشتن ایمان اختیاری است لذا بشری که فاقد این مرتبه از نفس باشد ، بالقوّه انسان است ولی بالفعل حیوان می باشد. لذا در قرآن کریم از کفّار به عنوان جنبنده یاد شده است. آخرین مرتبه ی نفس ، نفس قدسیّه است که صاحب آن توان اتّصال به عالم لاهوت را داشته به منبع وحی متّصل می شود ؛ لذا نفس قدسیّه ، نفس انبیاء و اوصیای ایشان است ـ صلوات الله علیهم اجمعین ـ .

بنا بر این ، انسان در مرحله ی عنصری که به عنوان مادّه ی غذایی وارد بدن والدین می شود دارای نفس جمادی است و در مرحله ی نطفگی و علقه و مضغه بودن دارای نفس نباتی است و در مرحله ای که دارای حرکت ارادی می شود واجد نفس حیوانی است. بنا بر این ، جنین انسان از بدو پیدایش دارای نفس و حیات است ولی در حدود چهار ماهگی به مرتبه ای از نفس می رسد که بعد از آن، وجهه ی انسانی آن قویتر می شود و قابلیّت انسان بالفعل شدن آن به حدّ نصاب می رسد ؛ لذا جنین بعد از این مرحله در حکم بشر عادی بوده مشمول احکام حقوق بشر اسلامی می گردد.