(1/100151083)

پرسش:دليل اينكه درآخر بعضي از آيات قران خداوند به يكي از صفات خود اشاره مي كند چيست ؟

 

پاسخ:

وقتي در آخر آيات به صفت يا اسمي از صفات و اسماء الهي اشاره مي شود، اغلب آن اسم يا صفت، تبيين كننده ي معني آن آيه است.

مي دانيم كه تمام امور، در حقيقت از اسماء الله صادر مي شوند. مثلاً ارسال انبياء، لازمه ي اسم الهادي و الحكيم است؛ يا پذيرش توبه، لازمه ي اسمائي چون التّواب و الغفور و الغفّار و ... است. لذا خداوند متعال گاه بعد از بيان مطلبي، با بيان اسماء و صفات خود، به ما مي فهماند كه اين مطلب، از لوازم كدام اسم و صفت الهي است. نيز در برخي موارد خداوند متعال اموري را باطل معرّفي مي نمايد، و اسم و صفتي از خود را هم ذكر مي كند تا بفهماند كه دليل بطلان آن امر، ناسازگاري آن امر با آن اسم يا صفت الهي است.

براي مثال:

فرمود: « قُلْ أَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَ لا نَفْعاً وَ اللَّهُ هُوَ السَّميعُ الْعَليمُ ـــ بگو: آيا جز الله چيزى را مى‏پرستيد كه مالك سود و زيان شما نيست؟! در حالي كه الله است سميع و عليم.»(المائدة:76)

يعني پرستش غير خدا باطل است؛ چون معبود بايد سميع و عليم باشد، و غير خدا هيچ موجودي استقلالاً سميع و بصير نيست.

ملاحظه مي فرماييد كه در اين آيه، دو اسم السميع و العليم، به عنوان حدّ وسط برهان به كار رفته اند.

و سميع را قبل از عليم ذكر نمود، چون اغلب علوم از سمع حاصل مي شوند. لذا عرفا، گوش را دهان روح لقب داده اند.

و فرمود: « وَ كَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ يَرْزُقُها وَ إِيَّاكُمْ وَ هُوَ السَّميعُ الْعَليم‏ ـــ و چه بسا جنبنده‏اى كه قدرت حمل روزى خود را ندارد، خداوند او و شما را روزى مى‏دهد؛ در حالي كه او سميع و عليم است.» (العنكبوت:60)

يعني او رزّاق تك تك موجودات است، و رزق كسي را از موعدش تأخير نمي اندازند. چون او سميع است و نداي رزق خواهي مخلوقات را مي شنود، چه بر زبان آورند و در دل بخواهند و چه زبان حالشان خواهان رزق باشد. و عليم است و مي داند كه رزقشان چيست؛ اگر چه آنها نوع رزق را در خواهش خويش، معيّن نكنند يا اشتباهي معيّن كنند.

به همين نحو، اسماء و صفات انتهايي آيات با خود آيات در ارتباطند؛ لكن درك اين رابطه گاه آسان است و گاه مشكل؛ و از عهده ي هر كسي بر نمي آيد كه متوجّه اين ارتباط شود.