(2/100110820)-   

فوريت : عادي- دانشگاه :- مرجع تقليد: نامشخص - گروه سوال : كلام و دين پژوهي - جنسيت : نامشخص - سن : نامشخص - دين : نامشخص - تاهل : متاهل - مدرک : نامشخص - رشته : نامشخص- نمايه :بدون نمايه
دريافت: 87/9/9  استخراج: 87/9/9  بازيابي: سيد مصطفي علم خواه : 87/9/9  

پرسش:در آثار حضرت علامه جعفري نوعي نوگرايي وجود دارد که در کمتر فردي مي توان اين خصوصيت جامع نگري را پيدا کرد. گستره وسيع مطالعات و تأليفاتشان از ايشان شخصيتي ساخته که اگر بي نظير نباشد حداقل در دوران ما کم نظيراست. در دوراني که هجمه تبليغاتي وسيعي عليه اسلام وجود دارد، کتاب مقايسه تطبيقي حقوق بشر از ديدگاه اسلام و غرب ايشان را هر انسان آزاده و منصفي که مطالعه کند، پوچي و واهي بودن ادعاي غرب و بعضي از روشنفکر نماها که سعي در کهنه جلوه دادن آيين اسلام را دارند، به وضوح نشان خواهد داد. انصافا اين نوع مقايسه را در حوزه هاي مختلف چند نفر چه دانشگاه و چه حوزه انجام دادند. مثلا در حوزه روانشناسي جامعه شناسي و يا سياست مدن بياييم بگوييم نظر دين اسلام در اين مسائل چيست. منظورم مقايسه تطبيقي است. يا در مسائل اقتصادي بياييم بگوييم که نظر اسلام اين است و نظر ليبرال دموکراسي اين. متأسفانه اين مسائل کمتر به صورت سيستماتيک بررسي شده و متأسفم که بگويم چه در حوزه و چه دانشگاه نوعي رخوت و بي حالي نسبت به اين مسائل وجود دارد که باطبع وظيفه علما و انديشمندان را سنگين تر مي کند.

پاسخ:

1. هر عالمی استعدادها ، علائق و دغدغه های خاصّ خود را دارد که به شخصیّت علمی و نوشتار او رنگ و بوی خاصّی می دهد. علّامه جعفری (قدس سرّه ) نیز رنگ و بوی ویژه ی خود را داشتند. همانطور که فرموده اید ایشان شخصیّتی جامع نگر ، نوگرا ، عالم به مسائل زمان ، منصِف در بحث ، دارای اطّلاعاتی وسیع و مشتاق حلّ مشکلات جامعه ی بشری بود. و اینها از آن وجود مبارک شخصیّتی کم نظیر ساخته بود. البته ادبیّات دشوار نوشته های این حکیم الهی و به قول حضرت امام راحل « ابن سینای زمان » مانع از شناخته شدن عمیق ایشان و سدّ راه عمومیّت یافتن آثار این فرزانه ی دوران شده است.

2. فرزانگانی که در ویژگیهای یاد شده به علّامه جعفری (قدّس الله سرّه) نزدیک هستند عبارتند از:

1ـــ علّامه ی شهید مرتضی مطهّری (نوّر الله نفسه الزّکیّه بنور جماله).

ایشان دارای تمام ویژگیهای یاد شده در مورد علامه ی جعفری بوده عملاً در بیش از ده رشته از شاخه های علوم انسانی نظریّه پردازی نموده اند. افزون بر اینها از تبحّری شگرف در بیان مطالب علمی به زبان ساده و روان نیز برخوردار بودند. از اینروست که آثار ایشان بسیار بیشتر از آثار علّامه ی جعفری خواننده پیدا نموده است.

ویژگیهای آثار شهید مطهری :

1.شهید مطهری در اکثر علوم اسلامی تحصیلات عالیه داشته و در هر رشته ای از محضر اساتید مسلّم  آن رشته استفاده کرده بودند ؛ و متخصص مسلّم این علوم بوده اند.

2. ایشان افزون بر علوم اسلامی به مکاتب غربی نیز تسلط داشته اند ؛ و مرز مکاتب مختلف را به خوبی می دانستند ؛ لذا  هیچگاه بین مکتب اسلام و دیگر مکاتب  خلط نمی کردند؛ و دچار مغالطه التقاط نمی شدند.

3.در آثار ایشان از روش واقع گرایی همراه با کارکردگرایی مطلق استفاده شده است ؛ که بهترین و جامعترین شیوه ی تحقیق است .

4. هنر شهید مطهری در این بوده است که توانسته است مطالب عمیق و تخصصی را به زبانی ساده و روان به مخاطب خود القاء نماید ؛ لذا آثار ایشان به همان اندازه که برای اساتید حوزه و دانشگاه قابل استفاده است برای دانشجویان و طلاب و حتی برای دبیرستانیها هم  قابل استفاده است. قدرت روان نویسی و ساده نویسی ایشان به قدری زیاد بود که با آن مرتبه ی علمی بالا توانسته است برای کودکان نیز کتاب داستان راستان بنویسد ؛ که از طرف یونسکو به عنوان کتاب نمونه انتخاب شد.

5. یکی دیگر از امتیازات آثار ایشان گسترده بودن موضوعات آثار ایشان است ؛ ایشان در موضوعات گوناگون کلامی ، فلسفی ، فقهی ، قرآنی ، حدیثی ، ادبی ، عرفانی ، تاریخی ، حقوقی ، اقتصادی ، جامعه شناسی و ... سخن گفته اند و برای هر گروهی حرف دارند.

6. ویژگی دیگر ایشان این است که در نقل اقوال دیگر اندیشمندان ، امین است ؛ ایشان نظرات گوناگون را با انصاف تمام نقل می کنند و آنگاه با منطقی استوار به نقد و نظر می پردازند.

7. اما بارزترین شاخصه ی آثار ایشان این است که در مخاطب قدرت تحلیل و تشخیص ایجاد می کنند ؛ مطالعه ی منظم و برنامه ریزی شده ی آثار ایشان باعث می شود که شخص در وجود خود به یک هندسه و نظام فکری منسجم دست یابد. و خاصیّت این نظام منسجم  فکری این است که به شخص قدرت استنباط می دهد ؛ به نحوی که شخص خود را در برابر مسائل و شبهات جدید توانا و خودکفا می یابد ؛ و به راحتی می تواند مسائل را حل و شبهات را دفع کند.

لیست آثار شهید مطهری به صورت طبقه بندی شده بر اساس موضوع :

الف) بخش سيره معصومين و بزرگان ( شامل كتابهاى: 1- داستان راستان، 2- سيرى در سيره نبوى(ص)، 3- سيرى در سيره ائمّه اطهار عليهم السلام، 4- جاذبه و دافعه على‏عليه السلام، 5- حماسه حسينى، 6- سيرى در نهج البلاغه،7- پيامبر امّى(
ب) بخش گفتارها ( شامل كتابهاى 8- ده گفتار، 9- پانزده گفتار، 10- بيست گفتار، 11- حكمت‏ها و اندرزها(
پ) بخش انسان‏شناسى ( شامل كتابهاى 12- ولاءها و ولايت‏ها، 13- امدادهاى غيبى در زندگى بشر، 14- تكامل اجتماعى انسان، 15- نبرد حقّ و باطل، 16- فطرت(
ت) بخش اخلاقى تربيتى ( شامل كتابهاى 17- آزادى معنوى، 18- تعليم و تربيت در اسلام، 19- انسان كامل، 20- عرفان حافظ، 21- فلسفه اخلاق(
ث) بخش زنان (شامل كتابهاى 22- نظام حقوق زن در اسلام، 23- مسأله حجاب، 24- پاسخهاى استاد، 25- اخلاق جنسي(
ج) بخش سياسى اجتماعى (شامل كتابهاى 26- اسلام و نيازهاى زمان، 27- احياى تفكر اسلامى، 28- جهاد، 29- قيام و انقلاب مهدى‏عليه السلام، 30- پيرامون جمهورى اسلامى، 31- پيرامون انقلاب اسلامي(
چ) بخش تاريخ (شامل 32 كتابهاى - نهضتهاى اسلامى در صد ساله اخير، 33- خدمات متقابل اسلام و ايران، 34- فلسفه تاريخ(
ح (بخش جهان بينى (شامل 35-  شش جلد مقدمه‏اى بر جهان بينى اسلامى )
خ) بخش اصول عقايد (شامل كتابهاى  36- توحيد، 37- عدل الهى، 38- نبوت، 39- ختم نبوت، 40- خاتميت، 41- امامت و رهبرى، 42- انسان و سرنوشت، 43- معاد، 44- علل گرايش به ماديگري)
د) بخش تفسير (45- شامل دوره 14 جلدى آشنايى با قرآن)
ذ) بخش اقتصاد (شامل كتابهاى 46- مسأله ربا و بانك، 47- مسأله بيمه، 48- نظرى به نظام اقتصادى اسلام)
ر) بخش آشنايى با علوم اسلامی (شامل كليات 49- منطق و فلسفه، 50- فقه و اصول فقه، 51- كلام، عرفان و حكمت عملي)
ز) بخش فلسفه (شامل كتابهاى 52- مسأله شناخت 53- شرح منظومه، 54- مقالات فلسفى، 55- اصول فلسفه و روش رئاليسم ، 56- درسهاى اسفار ، 57- نقدى بر ماركسيسم  ،،)
جدول ترتيبى مطالعه كتب استاد شهيد مرتضى مطهرى‏ به ترتیب از آسان به مشکل ( جدول تفصیلی ).


داستانِ راستان - حماسه حسينى‏(3 جلد) - گفتارهاى معنوى‏ - ده گفتار - پانزده گفتار، بيست گفتار - سيره نبوى - سيره ائمه اطهار - جاذبه و دافعه على‏(ع) - ولاءها و ولايت‏ها - خاتميت - ختم نبوت‏ - پيامبر امى - اسلام و مقتضيات زمان (جلد 2 و 1) - امدادهاى غيبى در زندگى بشر - توكل و رضا - گريز از ايمان و گريز از عمل - تكامل اجتماعى‏ انسان‏ - انسان كامل‏ ( جلد 2 و 1) - انسان‏شناسى‏ - تعليم و تربيت‏ در اسلام‏ - عرفان حافظ - حق و باطل - مسأله حجاب - پاسخ‏هاى استاد - نظام حقوق‏ زن در اسلام‏ - اخلاق جنسى در ايران و غرب‏ - نهضت‏هاى اسلامى‏ در صد ساله اخير - پيرامون جمهورى‏ اسلامى - پيرامون انقلاب‏ اسلامى‏ - خدمات متقابل اسلام و ايران‏ - سيرى در نهج البلاغه‏ - جهاد - آشنايى با قرآن  - مسأله شناخت - شناخت در قرآن - فطرت - فلسفه اخلاق - انسان و سرنوشت - عدل الهى - علل گرايش به ماديگرى‏ - آشنايى با علوم اسلامى ( هفت جلد )  - توحيد - نبوت - معاد - آشنايى با جهان بينى اسلامى (جلد 7 - 1) - قيام و انقلاب مهدى - نظام اقتصادى اسلام - ربا، بانك، بيمه - نقدى بر ماركسيسم‏ - فلسفه تاريخ‏، (جلد 4 - 1) - مقالات فلسفى‏( جلد 3 - 1) - تعارضات منطقى - اصول فلسفه و روش رئاليسم (جلد 5 - 1) - مختصر شرح‏ منظومه (جلد 2 – 1)   - مبسوط شرح‏ منظومه (جلد 4 - 1)  - درسهای اسفار‏   - الهيات شفاء .

جدول ترتيبى مطالعه كتب استاد شهيد مرتضى مطهرى‏ به ترتیب از آسان به مشکل ( جدول اجمالی ).

حماسه حسينى - گفتارهاى معنوى‏ - ده گفتار - پانزده گفتار - بيست گفتار - سيره نبوى - سيره ائمه اطهار - جاذبه و دافعه على‏(ع) - خاتميت - ختم نبوت - اسلام و مقتضيات زمان - انسان كامل - مسأله حجاب - پاسخ‏هاى استاد - نهضت‏هاى اسلامى‏ در صد ساله اخير - پيرامون جمهورى‏ اسلامى - پيرامون انقلاب‏ اسلامى - خدمات متقابل اسلام و ايران - سيرى در نهج البلاغه فطرت - انسان و سرنوشت - عدل الهى - آشنايى با جهان بينى اسلامى (جلد 7 - 1) توحيد نبوت معاد - آشنايى با علوم اسلامى

2ــــ  عارف ربّانی ، حکیم الهی و مفسّر شهیر علّامه ی طباطبایی ( قدّس الله سرّه القدّوسی)

این یگانه ی دوران نیز از تمام صفات یاد شده در باره ی علّامه ی جعفری برخوردار بود. البته کتب ایشان نیز به شدّت فنّی نوشته شده اند. لذا چندان به درد عموم نمی خورند. ایشان در علوم گوناگونی چون ریاضیّات ، طبیعیّات ، نجوم ، فقه ، اصول ، فلسفه ، عرفان ، کلام ، ادبیّات عربی و فارسی ، علوم غریبه و ... تبحّر داشته و شاگردان جامع و دانشمندی چون شهید مطهری ، آیةالله جوادی آملی و علّامه حسن زاده آملی پرورش داده اند که کمتر کسی توانسته است امثال این آثار اثر آفرین را از خود به یادگار بگذارد. بارزترین اثر مکتوب این فرزانه ی دوران ، تفسیر بدیع المیزان است که سطر به سطر آن برای اهل علم نکته ها در خود نهفته دارد. در این تفسیر عظیم الشأن ، از طبیعیّات و ریاضیّات گرفته تا عرفان ، سخنهای سخته و پخته ، فراوان می توان یافت.

3ــــ عارف ربّانی و مفسّرحکیم آیةالله جوادی (ایّده الله و دامت برکاته الرّبانی)

این عارف و حکیم و مفسّر فرزانه نیز از تمام خصوصیّات یاد شده باره علّامه ی جعفری برخوردار است. حضرت آیةالله جوادی آملی به حقّ صورت به تفصیل درآمده ی علّامه ی طباطبایی است. به نحوی که می توان گفت هر آنچه آن بزرگ مرد ، به اجمال گفته این جانشین خلف ، به تفصیل آورده است.

3ـــ عارف صمدانی ، حکیم الهی و دانشمند ذوالفنون علّامه حسن زاده ی آملی (ایّده الله و دامت افاضاته الصمدانیّه)

این عالم عامل و دریای ژرف حقایق در کمتر علمی است که وارد نشده باشد و از کمتر استاد فنّی است که در حیطه ی کار خود استفاده نبرده باشد و کمتر کتاب ارزشمندی است که آن را نیاموخته باشد. به نقل از یکی از شاگردانشان شنیده شد که فرموده بودند: من در هر علمی خودکفا هستم و در هیچ علمی محتاج علمای عصر نیستم. البته زبان بسیار دشوار آثار این بحرالعلوم باعث شده که جز افرادی خاصّ توان استفاده از آثار ایشان را نداشته باشند.

4ـــ عالم جامع الاطراف و علّامه ی مسلّم آیةالله شهید سیّد محمّد باقر صدر (نوّر الله نفسه الزّکیّه بنور جماله)

این فرزانه ی کم نظیر نیز از نوادر دوران بود که در اوصاف یاد شده شباهت زیادی به علّامه ی جعفری (قدّس سرّه الشریف) داشت.

5ـــ عالم مجاهد و دانشمند زمان شناس آیةالله مصباح یزدی (حفظه الله و دامت برکاته الوافره)

این تئوریسین بزرگ اسلام و انقلاب و مجاهد نستوه در عرصه ی روشنگری نیز از باقیات الصّالحات علّامه ی طباطبایی است ؛ که در عرصه های فراوانی دست به قلم برده و گره گشایی نموده است.