(1/100118746)-   

پرسش:من دانشجوی ارشد فیزیكم و خیلی مایلم كه شروع به یادگیری فلسفه كنم ولی نمی دانم از كجا و با كدام كتاب شروع كنم البته یكم از فلسفه چیزهایی خوانده ام ولی می خواهم یك سیر كلی داشته باشم؟

پاسخ:

شكی نیست كه وجود استاد در هر علم و فنّی باعث سریعتر و بهتر شدن فرایند یادگیری می شود ؛ و این مساله در مورد فلسفه ، که تصوّر موضوع و محمول آن به خاطر دوری از محسوسات، دشوار می باشد ، از اهمّیّت بیشتری بر خوردار است. ولی این بدان معنا نیست كه نتوان بخشی از علوم و فنون و فلسفه را بدون استاد یاد گرفت ؛ بخصوص در عصر حاضر كه اكثر دروس به صورت ضبط شده در بازار محصولات الكترونیكی موجودند. لذا حضرت عالی ، برای یاد گیری فلسفه می توانید به روش زیر عمل نمایید.
1ـ از آنجا که فنّ منطق نقش مهمّی در فراگیری فلسفه دارد ، لذا لازم است قبل از ورود در فلسفه با این فنّ شریف نیز آشنا شوید. برای یادگیری منطق می توانید ابتدا كتاب آموزش منطق ، تالیف محسن غرویان را كه به زبان فارسی و كم حجم است مطالعه فرمایید ؛ و اگر خواستید منطق را مفصّلتر مطالعه نمایید می توانید سی دی های كتاب المنطق ، تالیف شیخ محمد رضا مظفر را تهیه نموده و استفاده نمایید ؛ شرح و ترجمه این كتاب نیز موجود است ؛ البته برای كسی كه نمی خواهد منطق را در حدّ تخصصی فرا بگیرد همان كتاب آموزش منطق كافی است ؛ و با همین مقدار می تواند وارد فلسفه شود. البته می توانید به جای دو کتاب یاد شده ، کتاب «منطق صوری» ، تألیف دکتر محمّد خوانساری را هم مطالعه فرمایید. این کتاب مفصّلتر از آموزش منطق و همراه با مثالهای بیشتر و ملموستر بوده و به سبک کتابهای دانشگاهی نزدیکتر است.

البته توجّه داشته باشید که فنّ منطق ، غیر از فلسفه، مقدّمه ی علوم دیگر نیز می باشد ؛ لذا برخی مباحث آن ، مثل بحث جدل ، خطابه و شعر ربطی به فلسفه ندارند.
2ـ برای یادگیری فلسفه ، ابتدا بهتر است از سری كتابهای آشنایی با علوم اسلامی شهید مطهری بخش منطق و حكمت را در عرض چند روز فقط مطالعه فرمایید تا دور نمایی از علم فلسفه برای حضرت عالی حاصل گردد ؛ آنگاه می توانید با تهیه ی سی دی های كتاب دو جلدی آموزش فلسفه ، تالیف آیةالله مصباح یزدی ، كه استاد میر سپاهی تدریس نموده اند ، یادگیری فلسفه را شروع بفرمایید.

این کتاب در دو جلد و به زبان فارسی می باشد. جلد اوّل آن دارای سه بخش است که دو بخش نخست آن شامل تاریخ اجمالی فلسفه ، روش شناسی (متدولوژی) فلسفه ، رابطه فلسفه با علوم دیگر ، شناخت شناسی ( معرفت شناسی یا اپیستمولوژی) است که دانستن آنها برای ورود به فلسفه بسیار مناسب می باشد.

از بخش سوم جلد اوّل این کتاب بحث اصلی فلسفه شروع و در جلد دوم ادامه پیدا می کند.

نویسنده ی این کتاب ، اگر چه تابع فلسفه ی ملاصدرا (حکمت متعالیه) می باشد ، ولی در مواردی منتقد آن بوده ، گاه گرایش به فلسفه ی ابن سینا (حکمت مشّائی ) نیز دارد.

3ـ بعد از مطالعه ی دقیق این کتاب یا فراگیری آن از راه سی دی های تدریس استاد میر سپاهی ، می توانید کتاب بدایة الحکمة ، تالیف علّامه طباطبایی را محور کار خود قرار دهید.

این کتاب ، در اصل به لغت عربی است ، لکن هم ترجمه ی فارسی آن موجود است ، هم شرح فارسی آن. از بین ترجمه ها و شروح این کتاب ، ترجمه و شرح چهار جلدی علی شیروانی ، برای شما بزرگوار مناسبتر می باشد. ـ توجّه داشته باشید که حتماً شرح چهار جلدی ایشان را تهیّه فرمایید نه ترجمه و شرح یک جلدی ــ .

همچنین برای آموختن این کتاب می توانید از سی دی های آموزشی این کتاب که توسّط استاد فیّاضی تدریس شده و در بازار نرم افزار موجود می باشد ، استفاده نمایید. البته اگر بتوانید سی دی های تدریس استاد رحیقی را فراچنگ آورید بهتر خواهد بود ؛ لکن تهیّه ی آن به خاطر پخش محدودی که داشته ، شاید دشوار باشد.

کتاب بدایة الحکمة در عین کوچکی ظاهر آن ، کتابی است بسیار پر مطلب ؛ لکن مباحث نفس و معاد را فاقد می باشد.

4ـ بعد از کتاب بدایة الحکمة ، کتاب دیگری از علّامه طباطبایی با عنوان نهایة الحکمة مورد تعلیم و تعلّم قرار می گیرد که در سطحی برتر نوشته شده است. این کتاب نیز نظیر کتاب قبلی ، هم ترجمه و شرح دارد هم سی دی های آموزشی.

کتاب نهایة الحکمة نیز مثل بدایة الحکمة ، مباحث نفس و معاد را ندارد. لذا این بخش را باید از طریق کتاب دیگری جبران نمایید ؛ که برای شروع ، مطالعه کتاب فارسی « معاد یا بازگشت بسوی خدا » تألیف استاد محمّد شجاعی مناسب می باشد. توجّه داشته باشید که نسخه ی اصلی این کتاب در دو جلد می باشد ؛ که بعداً توسّط جناب کاشفی تلخیص و ساده نویس شده و در چندین جلد کوچکتر به چاپ رسیده است. نسخه ی اصلی این کتاب برای طالبان فلسفه مناسبتر می باشد.

3ـ بعد از آموختن نهایةالحکمة نیز معمولاً به شرح منظومه یا اسفار ملاصدرا پرداخته می شود که در این میان ترجیح با اسفار است چرا که متنی گویا و روان دارد لکن بسیار حجیم بوده 9 جلد است. لذا برخی به جای آن ، کتاب دیگری از ملاصدا با عنوان شواهدالرّبوبیّه را تعلیم می گیرند که کاستی های بدایةالحکمة و نهایةالحکمة را جبران می کند. شواهد الرّبوبیّة نیز دارای شروح و سی دی های آموزشی می باشد.

5ـ زمانبندی فراگیری کتب یاد شده.

اگر حضرت عالی روزانه یک ساعت برای فراگیری فلسفه اختصاص دهید ، کتب یاد شده را در مدّت زمانهای زیر می توانید فرا بگیرید.

آموزش فلسفه ، در مدّت سه تا چهار ماه

بدایة الحکمة ، در مدّت شش تا هشت ماه

نهایة الحکمة ، حدود یک سال

شواهد الرّبوبیّه ، حدود یک سال

معاد یا بازگشت بسوی خدا ، حدود سه تا چهار ماه

اگر سطوح فلسفه ی اسلامی را به پنج رتبه تقسیم کنیم ، با اتمام این دوره مطالعات حضرت عالی می توانید اطّلاعاتی در سطح  دو یا سه داشته باشید. برای رسیدن به اوج فلسفه ی اسلامی فراگیری تخصّصی ترین کتاب فلسفه ی اسلامی ، یعنی اسفار اربعه نیز الزامی است که فراگیری کامل آن ، با روزی یک ساعت صرف وقت ، حدود هفت تا نه سال طول می کشد. البته امروزه بخشهای طبیعیّات این کتاب خوانده نمی شود ؛ لذا در مدّت کمتری نیز قابل اتمام می باشد. برای فراگیری اسفار اربعه نیز سی دی تدریس حضرت آیة الله جوادی آملی و همچنین شرح اسفار ایشان با عنوان « رحیق مختوم » مناسب می باشد. همچنین بخشهایی از اسفار توسّط شهید مطهری تدریس شده که جلد یازدهم مجموعه آثار ایشان را به خود اختصاص داده است.

6ـ در خاتمه عرض می شود که اگر طالب فلسفه ، در کنار سیر پیش گفته ، وقتی نیز اختصاص به مطالعه ی مجموعه آثار شهید مطهری ـ قدّس سرّه ـ از جلد پنجم تا جلد پانزدهم دهد ، یقیناً فایده ی افزونتری خواهد برد. همچنین مطالعه کتب حضرات آیات جوادی آملی و حسن زاده ی آملی ــ دامت برکاتهما ــ ، در تقویت بنیه ی فلسفی طالبان فلسفه بسیار مفید می باشد.