(1/100123819)- 

پرسش:هانري کوربن در کتاب خود راجع به زندگينامه ملاصدرا اظهار مي کند که ملاصدرا به تقليد عاميانه( از مرجع تقليد) آنچنان که رايج زمان بود اعتقاد نداشت و علماي ديگر از اين جهت با او به مخالفت بر خواسته و بعضي تکفير کردند. آيا اين اظهار صحيح است و صدرالمتألهين به چگونه تقليدي اعتقاد داشته است؟

پاسخ:

نظر ملاصدرا در باب تقلید همان است که امروزه بسیاری از علما مشهور عصر قائل به آن می باشند. در زمان آن بزرگوار ، تقلید حالتی افراطی یافته بود و نه تنها مردم عوام در اصول دین تابع برخی اخباری مسلکها بودند ؛ بلکه حتّی خود اخباری مسلکها نیز در اصول دین ، تقلید از روایات می کردند و تعقّل در اصول دین را مذمّت می نمودند ؛ و عجیبتر اینکه این ظاهر بینان ، حتّی از بررسی اسناد روایات نیز منع می کردند. در مقابل اینها ، جناب ملاصدرا ، بر این باور بود که در پرتو آیات و روایات ، باید عقل را به کار گرفت و عالم هستی و هستی آفرین را شناخت ؛ تا کلمات شریعت در باب حقایق تکوینی معنی درست بیابند. امّا اهل ظاهر بر این باور بودند که فقط باید به ظاهر شریعت اکتفا نمود و نباید عقل را در فهم شریعت به کار بست. اینها گمان می کردند همین اندازه که بگویند: عرش و کرسی و ملائک و ... وجود دارند و ... کافی است برای ایمان به غیب. امّا از منظر ملاصدرا این الفاظ بدون فهم حقیقت آنها ، کلماتی بیش نیستند.

حاصل کلام آنکه نظر آخوند ملاصدرا در باب اصول دین و مسائل مربوط به اصول دین آن بود که هر کس خودش باید در این زمینه اهل تعقّل باشد و از کسی تقلید نکند. امّا آنجا که شخص کشش لازم را در این باره ندارد به همان اندازه که به ظاهر شریعت مومن باشد کافی است.

امّا در باب فروع دین ، جناب ملاصدرا مثل بسیاری از اساتید خود ، فردی اصولی مشرب بود و مسلک اخباریّون را به شدّت منکوب می نمود. لذا وی معتقد بود که کسب اجتهاد بر همگان واجب است مگر اینکه توان لازم را نداشته باشند. و تقلید در فروع بر مجتهد حرام است ؛ و آنکه قریب به اجتهاد است باید احتیاط نماید ؛ و غیر این دو می توانند تقلید کنند.

این عقیده که ملاصدرا داشت ، امروزه اعتقاد بسیاری از علمای معاصر است ؛ جز برخی افراد عقل گریز که همان راه اخباریّون را طیّ می کنند. در زمان خود ملاصدرا نیز بزرگانی از علما بر همین عقیده بودند ؛ لکن مثل جناب آخوند صدرالدین شیرازی ، آن را اظهار علنی نمی کردند. لذا مثل جناب صدرا ، مورد ایذاء اهل ظاهر نیز واقع نشدند. امّا جناب ملاصدرا به خاطر برخی آراء فلسفی و از جمله همین عقیده در باب تقلید ، گرفتار جهل اخباریّون عصر خود شده به تحریک آنها به بلای تبعید از دیار دچار شد. چه خدا دوستان خویش را در بلا می پسندد.

حاصل سخن آنکه اگر قید داخل پارانتز را در سوالتان حذف نمایید و به قید بعد از آن توجّه داشته باشید ، مطلب منقول از جناب هانری کربن درست خواهد بود.